Nằm cách trung tâm hành chính phường Pleiku vài phút chạy xe, Plei (làng) Ơp mở ra một không gian khác hẳn. Nơi tiếng cồng chiêng ngân lên, mái nhà rông cao vút giữa trời xanh, và những câu chuyện về tượng nhà mồ được người Jrai kể bằng chính nhịp sống thường ngày với du khách gần xa. Đó là Plei Ơp – làng trong phố, điểm đến cho những ai muốn hiểu về đại ngàn Tây Nguyên và cộng đồng người Jrai.
Plei Ơp - Làng trong phố hấp dẫn du khách
Cuối tháng 4 vừa qua, làng Ơp tổ chức lễ phục dựng cúng mừng nhà rông mới. Nghi lễ với lễ vật heo, gà, rượu cần được bày trang trọng dưới cây nêu trước nhà rông. Già làng và các bậc cao niên thực hiện nghi thức truyền thống như thông báo nhà rông hoàn thành, mời thần linh, vẩy nước thiêng cầu bình yên, ấm no.
Chị Hoàng Mai, người dân phường Pleiku lần đầu tới làng Ơp, chia sẻ: "Dù ở gần đây, nhưng đây là lần đầu tiên tôi tới làng trong dịp lễ. Được xem trực tiếp nghi lễ truyền thống, hòa nhịp cùng người dân trong tiếng cồng chiêng, thưởng thức rượu cần và các món ăn, thú vị và ấn tượng hơn nhiều so với nghe kể."
Bảo tồn bản sắc Jrai qua đời sống thường nhật
Ông Nguyễn Ngọc Thông, Phó Chủ tịch UBND phường Pleiku, cho biết cộng đồng người Jrai ở Plei Ơp có khoảng 220 hộ dân, sinh sống qua nhiều thế hệ. Họ giữ gần như trọn vẹn bản sắc riêng: không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên (di sản UNESCO), nhà rông truyền thống, bến nước gắn với đời sống tâm linh, cùng nghề thủ công và ẩm thực đậm chất núi rừng. "Du khách đến làng Ơp không xem 'sân khấu tái hiện văn hóa' mà bước vào không gian sống, nhịp sinh hoạt thường nhật của người dân," ông Thông nói.
Từ di sản ngàn đời tới sinh kế hôm nay
Là một trong những làng văn hóa du lịch cộng đồng ở Gia Lai, Plei Ơp khác biệt nhờ cách chính quyền phường Pleiku chọn phát triển từ con người. Họ hỗ trợ xây dựng câu lạc bộ cồng chiêng, mở lớp tập huấn kỹ năng du lịch tại làng, để người Jrai trở thành hướng dẫn viên kể câu chuyện của chính mình.
Các sản phẩm du lịch đặc trưng hình thành: tour tham quan không gian cồng chiêng và nhà rông, trải nghiệm dệt thổ cẩm, học đan lát, thưởng thức ẩm thực bản địa. Đặc biệt, tour theo chân các cô gái Jrai ra bến nước, nơi du khách nghe kể về biểu tượng giọt nước, tượng nhà mồ và tự gùi nước về làng.
Ông Thông nhấn mạnh: "Thay đổi lớn nhất là vai trò của người dân. Trước đây, làm du lịch là việc của chính quyền, bà con đứng ngoài. Bây giờ, từng hộ gia đình chủ động tham gia, cộng đồng cùng giữ gìn và phát triển giá trị văn hóa. Mỗi người dân kể câu chuyện văn hóa Jrai bằng nhịp sống thường nhật."
Phục dựng nghi lễ, hướng tới du lịch bền vững
Không dừng lại ở tham quan, làng Ơp phục dựng các nghi lễ quan trọng như lễ ăn hỏi truyền thống, lễ cúng mừng nhà rông mới, để du khách trực tiếp tham gia, trải nghiệm. Ông Thông cho biết: "Chúng tôi đặt mục tiêu xây dựng thương hiệu du lịch 'Plei Ơp – làng trong phố' vươn xa, kết nối với các điểm đến lân cận như quảng trường, Biển Hồ, đồi chè, hàng thông trăm tuổi để giữ chân du khách lâu hơn. Cái chúng tôi hướng tới là xây dựng một cộng đồng biết giữ gìn di sản cha ông bằng chính sinh kế hôm nay, nơi mỗi người dân là một đại sứ văn hóa."
