Chỉ vài năm trước, du khách phải thức dậy từ 4h sáng, chen chúc trước hồ nước phía Tây Angkor Wat để chờ khoảnh khắc mặt trời ló rạng. Hàng trăm màn hình điện thoại giơ lên trong bóng tối. Nhưng giờ đây, quần thể đền thế kỷ XII tại tỉnh Siem Reap im ắng đến lạ thường.
Akim Ly, nhà sáng lập công ty du lịch Adventures Cambodia tại Siem Reap, đồng thời là thành viên Hiệp hội Du lịch Campuchia, nhận định với SCMP: "Angkor vắng khách nhất mà tôi từng chứng kiến trong nhiều năm qua".
Lượng khách quốc tế giảm gần 50%
Theo số liệu chính thức, Campuchia đón 1,75 triệu lượt khách quốc tế trong 6 tháng đầu năm, giảm 47,9% so với 3,36 triệu lượt cùng kỳ năm ngoái. Đây là cú sốc lớn với ngành du lịch, lĩnh vực đóng góp gần 10% GDP quốc gia. Chỉ hai năm trước, Campuchia từng lập kỷ lục với 6,7 triệu lượt khách quốc tế.
Trong khi đó, các nước láng giềng chỉ ghi nhận mức giảm nhẹ do hoạt động hàng không bị ảnh hưởng bởi những gián đoạn liên quan đến xung đột Mỹ - Israel với Iran. Thái Lan đón hơn 14 triệu khách trong 5 tháng đầu năm, còn Việt Nam đạt hơn 10 triệu lượt.
Nỗi lo an ninh biên giới
Theo ông Ly, vấn đề an ninh đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của du khách. Nếu trước đây câu hỏi phổ biến là nên chọn ngôi đền nào để ngắm bình minh, hiện nhiều người lại hỏi "Campuchia có an toàn lúc này không?".
Lượng khách nhập cảnh bằng đường bộ giảm 67,5% kể từ khi Campuchia và Thái Lan đóng các cửa khẩu biên giới vào tháng 6 năm ngoái trong bối cảnh xảy ra các cuộc đụng độ. Đây từng là tuyến đường đưa lượng lớn khách đến tỉnh Siem Reap, nơi có Angkor Wat. Trong khi đó, lượng khách đến bằng đường hàng không giảm 19,8%.
"Các xung đột biên giới trong khu vực ảnh hưởng mạnh đến hoạt động qua lại bằng đường bộ và lượng khách", Win Zaw, Tổng giám đốc công ty du lịch Asia Expeditions tại Phnom Penh, nói.
Khu lừa đảo trực tuyến gây ảnh hưởng
Bên cạnh căng thẳng biên giới, Campuchia còn chịu tác động từ hình ảnh các khu tổ hợp lừa đảo trực tuyến phát triển mạnh sau đại dịch. Những nơi này vướng cáo buộc buôn người, bị chính phủ truy quét và thu hút sự chú ý của quốc tế.
Ông Ly khẳng định: "Các khu tổ hợp lừa đảo là vấn đề tội phạm có thật. Nhưng chuyến đi của du khách đến đây, dù với chúng tôi hay bất kỳ đơn vị nào tôi biết, không liên quan đến thế giới đó". Ông cho rằng những điểm nóng có nguy cơ xảy ra xung đột biên giới nằm cách xa Angkor và Siem Reap vẫn bình yên.
Tác động lan tỏa đến Mondulkiri
Tình trạng sụt giảm khách cũng ảnh hưởng đến Mondulkiri, tỉnh miền Đông Campuchia giáp Việt Nam, nổi tiếng với các điểm du lịch sinh thái và khí hậu mát mẻ. Sokunthea Yin, hướng dẫn viên địa phương đồng thời sở hữu Bamboo Cafe và Valley Lodge tại Mondulkiri, cho biết khách châu Âu từng đến đây để trekking trong rừng và nghỉ dưỡng giữa thiên nhiên nay hầu như vắng bóng. Khách nội địa đi nghỉ cuối tuần phần nào bù đắp lượng khách quốc tế sụt giảm.
Theo Yin, nhiều du khách nước ngoài vẫn đến Mondulkiri tỏ ra bất ngờ vì sự yên bình của Campuchia, khác với những thông tin tiêu cực hoặc bị phóng đại trên mạng.
Cơ hội tái định vị du lịch
Một số doanh nghiệp trong ngành cho rằng khủng hoảng hiện nay cũng là cơ hội để Campuchia thay đổi cách quảng bá, thay vì chỉ được xem là điểm dừng ngắn trong hành trình khám phá khu vực Mekong. "Trong nhiều năm, chúng tôi chấp nhận việc Campuchia được bán như một điểm đến thêm vào chuyến du lịch Thái Lan 2 đêm, xem các ngôi đền rồi trở lại biển", ông Ly nói.
Theo ông, Campuchia xứng đáng với một hành trình kéo dài một tuần thay vì chỉ 48 giờ. Lượng khách đến bằng đường hàng không giảm ít hơn cũng cho thấy vẫn có những du khách chủ động chọn Campuchia làm điểm đến thay vì chỉ ghé qua. Ông Ly cho rằng Campuchia cần hướng đến nhóm khách đường dài có kế hoạch du lịch trước nhiều tháng, lưu trú lâu hơn và có xu hướng chi tiêu nhiều hơn.
Peter Brongers, cựu Phó chủ tịch Liên đoàn Du lịch Campuchia, viết trên The Diplomat hồi tháng 5 rằng điểm yếu mang tính cơ cấu của du lịch Campuchia là quá phụ thuộc vào Angkor Wat. Theo ông, Campuchia cần giới thiệu với thế giới những lý do khác để du khách đến nước này. Win Zaw cho rằng vị trí địa lý nằm giữa Lào, Thái Lan và Việt Nam lâu nay khiến Campuchia thường được đưa vào các hành trình giá rẻ kết hợp nhiều quốc gia. Ông nhận định đây là cơ hội để Campuchia định vị lại mình như một điểm đến du lịch cao cấp, với chi phí "hợp lý hơn đáng kể" so với các nước láng giềng. Thiên nhiên, động vật hoang dã, biển, ẩm thực, golf và lịch sử có thể trở thành những lợi thế để khai thác.
Hướng đi mới từ thiên nhiên và cộng đồng
Yin đề xuất phát triển du lịch tại các vùng cao Mondulkiri và Ratanakiri, dãy Cardamom, Chi Phat cùng các cộng đồng ven sông Mekong dành cho du khách quan tâm đến động vật hoang dã và đời sống nông thôn. Theo ông, quảng bá những khu vực này sẽ giúp du khách lưu trú lâu hơn, đưa nguồn thu du lịch trực tiếp đến cộng đồng nông thôn và trải nghiệm cảnh quan tự nhiên còn nguyên sơ của Campuchia.
Trong một diễn biến liên quan, TS Đặng Hoàng Giang, tác giả cuốn sách "Vẻ đẹp của cảnh sắc tầm thường", từng cảnh báo rằng việc chạy theo những gì được cho là đẹp theo tiêu chuẩn số đông đang phá vỡ sự nguyên sơ, gây tổn hại nghiêm trọng đến hệ sinh thái tự nhiên. Ông chia sẻ trong một buổi giới thiệu của Mục Du lịch - Ẩm thực rằng du lịch đang khiến con người quên đi việc tận hưởng vẻ đẹp của thiên nhiên.
