Thanh Hóa đầu tư hơn 350 tỉ đồng khôi phục Thành nhà Hồ
UBND tỉnh Thanh Hóa vừa phê duyệt chi hơn 350 tỉ đồng cho giai đoạn 1 để khôi phục một số công trình trong nội thành Thành nhà Hồ, thuộc xã Tây Đô. Đây là bước đi quan trọng, mở đường cho các dự án nhằm phục dựng lại Kinh đô cổ nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam và Đông Nam Á.
Những phát hiện khảo cổ học mang tính bước ngoặt
Mặc dù triều Hồ chỉ tồn tại trong 7 năm (1400-1407) và được xem là triều đại ngắn nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam, nhưng đã để lại một tòa thành đá độc đáo bậc nhất Đông Nam Á. Với giá trị nổi bật toàn cầu, Thành nhà Hồ được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới vào năm 2011.
Ông Trịnh Hữu Anh, Phó giám đốc Ban Quản lý Di sản Thành nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, cho biết để làm cơ sở bảo tồn và phát huy giá trị di sản, hơn 20 cuộc khai quật khảo cổ học đã được triển khai trong những năm qua. Những cuộc khai quật này đã phát lộ nhiều cứ liệu và dấu tích quan trọng, tạo tiền đề cho việc khôi phục các giá trị cốt lõi của di sản.
Cụ thể, các đợt khai quật đã phát hiện cụm kiến trúc trung tâm nền Vua, cụm kiến trúc phía Đông Nam thành Nội, dấu tích 4 hào thành, con đường Hoàng Gia, sân nền quảng trường Cửa Nam thời nhà Hồ, dấu tích đàn tế Nam Giao và công trường khai thác đá phục vụ xây thành.
Cuộc khai quật lớn nhất trong lịch sử khảo cổ học Việt Nam
Cuộc khai quật trong hai năm 2020-2021 tại Thành nhà Hồ với tổng diện tích 25.000 m² được đánh giá là cuộc khai quật lớn nhất lịch sử khảo cổ học Việt Nam. Điều đặc biệt, cuộc khai quật đã phát hiện nhiều dấu tích quan trọng, bao gồm 4 cụm dấu tích có niên đại thời Trần - Hồ, 2 cụm kiến trúc thời Lê sơ và một cụm kiến trúc thời Lê Trung Hưng với trên 20 đơn nguyên kiến trúc có giá trị to lớn.
PGS.TS Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, cho rằng cuộc khai quật đã xác định dấu tích kiến trúc độc đáo và có quy mô lớn nhất cho đến nay trong lịch sử nghiên cứu kiến trúc cổ truyền Việt Nam tại khu vực Trung tâm Thành nhà Hồ. Tính toán ban đầu cùng với địa danh nền Vua, các nhà khảo cổ dự đoán đó có thể là dấu tích Chính điện của thành Tây Đô, được xem là dấu tích Chính điện cổ nhất trong lịch sử Kinh đô Việt Nam và Đông Nam Á.
Con đường Hoàng Gia đã xuất lộ phía trước cổng Nam, gồm 3 làn đường song song, với làn chính giữa chạy xuyên qua cổng thành. Đường được lát chủ yếu bởi các khối đá vôi có kích thước lớn và màu xám xanh, với nhiều hình dáng khác nhau như hình chữ nhật, hình vuông, hình tam giác, hình thang và hình thoi. Các khối đá này đều được chế tác cẩn thận, tạo mặt phẳng cho đường và có dấu vết đục rõ ràng.
Kế hoạch trùng tu và tôn tạo di sản
Theo ông Trịnh Hữu Anh, việc được UBND tỉnh Thanh Hóa phê duyệt kinh phí hơn 350 tỉ đồng sẽ mở ra không gian phát triển, đưa Thành nhà Hồ trở thành điểm đến du lịch trọng điểm của quốc gia và khu vực, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội địa phương.
Dự án tu bổ và tôn tạo được chia làm hai giai đoạn, kéo dài từ năm 2025 đến 2028. Giai đoạn một (2025-2027) tập trung vào nhiều hạng mục quan trọng như bảo tồn khảo cổ và phỏng dựng nền móng khu Điện Hoàng Nguyên trên diện tích 9.000 m², tu bổ và phục hồi toàn bộ hào thành phía Nam dài hơn 1,4 km, và tu bổ đường Hoàng Gia dài hơn 615 m.
Những phát hiện quan trọng này đặt nền móng cho việc khôi phục lại các công trình bên trong nội thành như Đông Thái Miếu, Tây Thái Miếu và Chính điện Tây Đô. Đồng thời, dự án sẽ triển khai giải pháp chống thấm mái và tường tại các cổng thành, xây dựng 5 tuyến giao thông nội bộ, hệ thống chiếu sáng, trồng cây xanh cảnh quan, nhà vệ sinh công cộng cùng một số công trình hạ tầng kỹ thuật khác.
Giai đoạn hai (2027-2028), tỉnh Thanh Hóa dự kiến tiếp tục phục hồi và tôn tạo các công trình trong khu vực nội thành như Đông Thái Miếu, Tây Thái Miếu và cầu Nam Thành.
Ý nghĩa của dự án khôi phục
Ông Trịnh Hữu Anh nhấn mạnh, với hơn 600 năm tồn tại, nhiều hạng mục ở Thành nhà Hồ đã xuống cấp. Việc triển khai dự án bảo tồn không chỉ là nhiệm vụ cấp thiết để gìn giữ di sản, mà còn góp phần khẳng định cam kết của Thanh Hóa và Việt Nam trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa nhân loại. Khi các công trình được hoàn thiện, không gian di sản sẽ dần hiện hữu, tạo tiền đề cho những dự án trùng tu quan trọng khác bên trong nội thành, bao gồm dự án phục hồi tôn tạo lại Chính điện thành Tây Đô - Kinh đô cổ và bề thế nhất Đông Nam Á.
Ông cũng chia sẻ thêm, khi các hạng mục trùng tu và tôn tạo hoàn thành, sẽ mở ra chặng đường phát triển mới của di sản, tạo kết nối các miền di sản trong vùng và khu vực. Dự án sẽ giúp hoàn thiện hồ sơ về di sản Thành nhà Hồ, làm rõ thêm các tiêu chí nổi bật toàn cầu về kỹ thuật xây dựng, kiến trúc và văn hóa, đồng thời hỗ trợ các nhà quản lý trong việc quản lý chặt chẽ di sản dưới góc độ phát triển bền vững.
