Phát hiện hiện vật kim loại quý giá trong dự án trùng tu lăng vua Tự Đức
Sáng ngày 21 tháng 4, Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế đã tổ chức một buổi họp tham vấn quan trọng với sự tham gia của nhiều nhà nghiên cứu, chuyên gia về văn hóa và lịch sử. Mục tiêu chính của cuộc họp là lắng nghe ý kiến đóng góp về hạng mục trùng tu Ôn Khiêm điện, một phần của dự án bảo quản, tu bổ và phục hồi di tích lăng Tự Đức. Đồng thời, đơn vị này cũng công bố một phát hiện thú vị: hiện vật bằng kim loại được tìm thấy trong quá trình hạ giải công trình.
Hiện vật kim loại tạo hình các vì sao trên trần Minh Khiêm đường
Ông Hồ Hữu Hành, Giám đốc Công ty Cổ phần Tu bổ di tích Huế, đã trình bày báo cáo chi tiết về một số nghi vấn liên quan đến sàn gỗ và các vị trí cửa trong công trình Ôn Khiêm điện. Ngôi điện này từng được sử dụng để chứa các đồ vật ngự dụng của nhà vua Tự Đức khi ngài còn sống, và sau đó đã thay đổi công năng sau khi vua băng hà. Công trình nằm bên phải Lương Khiêm điện, thuộc tổng thể di tích lăng vua Tự Đức.
Đáng chú ý, ông Hành đã công bố thông tin về việc tìm thấy hiện vật kim loại, được xác định chính là các ngôi sao trang trí trên trần nhà của Minh Khiêm đường - nhà hát cổ trong quần thể lăng vua Tự Đức. Hiện vật này từng được nhà nghiên cứu Phan Thuận An mô tả trong Tuyển tập những bài nghiên cứu về triều Nguyễn với cụm từ "các ngôi sao bằng chất liệu thủy tinh có bọc đồng".
Cấu trúc của hiện vật kim loại bao gồm ba phần chính:
- Phần đế có hình trụ tròn với lòng đế dày 1 mm.
- Phần trang trí hình răng cưa đều bên ngoài, đường kính 65 mm và dày 1,5 mm.
- Phía sau có chuôi gồm ba sợi đồng, lồng trong khối trụ tròn là một tấm kim loại khác hình tròn với đường kính 50 mm.
Theo nhận định ban đầu của ông Hành, đây chính là phần kim loại bọc ngoài cấu trúc thủy tinh, tạo thành các vì tinh tú trang trí trên trần nhà. Về chất liệu, qua quan sát sơ bộ, vật liệu này có khả năng được làm từ chì và đồng.
Ý nghĩa quan trọng và các tranh luận học thuật
Tại cuộc họp, các nhà nghiên cứu đều thống nhất rằng việc phát hiện hiện vật kim loại này là vô cùng quý giá và có ý nghĩa lớn. Hiện vật sẽ cung cấp cơ sở để làm sáng tỏ nhiều nghi vấn, từ đó tiến tới việc trùng tu di tích đúng với nguyên trạng ban đầu.
Tuy nhiên, vẫn còn những tranh luận học thuật xoay quanh số lượng chòm sao trên trần nhà. Các nhà nghiên cứu chưa đạt được sự thống nhất và tiếp tục đưa ra nhiều biện giải khác nhau. Nhà nghiên cứu Phạm Đức Thành Dũng, nguyên cán bộ Phòng Nghiên cứu thuộc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, cho biết từ ảnh chụp hiện trạng, ngoài bốn chòm sao trong Nhị thập bát tú (gồm Thanh long, Bạch hổ, Chu tước, Huyền võ), ông còn nhìn thấy trong đồ hình có thêm hai chòm sao Bắc cực (gồm năm ngôi sao, tượng trưng cho bậc đế vương) và chòm sao Tứ phụ (còn có âm phù).
Trong khi đó, ông Nguyễn Tấn Anh Phong, thuộc nhóm Tân Đô thành hiếu cổ, căn cứ vào hình ảnh tư liệu và đối chiếu trên các di tích, tài liệu khác, lại cho rằng sơ đồ này có số lượng lên tới hơn 200 vì sao.
Hướng đi tiếp theo cho công tác trùng tu
Kết thúc buổi làm việc, ông Nguyễn Phước Hải Trung, Phó giám đốc Trung tâm Bảo tồn di tích cố đô Huế, đã đề nghị Ban quản lý dự án và đơn vị tư vấn thi công tách nội dung liên quan đến công trình Ôn Khiêm điện thành một chuyên đề riêng biệt để giải quyết một cách chi tiết và hiệu quả hơn.
Riêng về việc trang trí các chòm sao trên trần Minh Khiêm đường, từ hiện vật vừa được phát hiện, ông Hải Trung đề nghị đơn vị tư vấn và thi công tiến hành trưng cầu kiểm định hóa lý. Mục tiêu là xác định rõ cụ thể loại kim loại được sử dụng, từ đó tạo cơ sở khoa học vững chắc để khôi phục sơ đồ các vì sao đúng như nguyên bản của di tích. Về số lượng các vì sao, Hội đồng khoa học trùng tu sẽ đưa ra kết luận cuối cùng sau khi các đơn vị tư vấn, thi công đề xuất phương án kèm theo căn cứ khoa học và cơ sở hiện trạng đầy đủ.
Phát hiện này không chỉ làm phong phú thêm hiểu biết về kiến trúc và nghệ thuật trang trí thời Nguyễn, mà còn mở ra hướng đi mới trong công tác bảo tồn và phục hồi di sản văn hóa Huế, đảm bảo tính chân xác và bền vững cho các thế hệ tương lai.
