Trong quá trình cải tạo, nâng cấp khu hố chôn tập thể liệt sĩ tại xã Tân Triều, thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai, các công nhân bất ngờ phát hiện hai bia đá cổ có chạm khắc chân dung người. Sự việc nhanh chóng được báo cáo lên chính quyền địa phương và các cơ quan chức năng để tiến hành khảo sát, nghiên cứu.
Đặc điểm của hai bia đá cổ
Theo ghi nhận ban đầu, hai bia đá có kích thước khác nhau, một bia cao khoảng 1,2 mét, rộng 0,6 mét, bia còn lại cao 0,9 mét, rộng 0,5 mét. Cả hai đều được chế tác từ đá sa thạch, trên mặt bia có chạm khắc nổi hình một người đàn ông mặc áo dài, đội mũ, tay cầm sách hoặc bút, có đường nét tinh xảo. Nét khắc cho thấy kỹ thuật điêu khắc tinh vi, phản ánh trình độ thẩm mỹ cao của người xưa.
Bối cảnh lịch sử và ý nghĩa
Ông Nguyễn Văn Hùng, Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin thành phố Biên Hòa, cho biết: "Đây là phát hiện quan trọng, góp phần làm sáng tỏ lịch sử vùng đất Biên Hòa - Đồng Nai. Qua nghiên cứu sơ bộ, chúng tôi nhận định hai bia đá này có niên đại vào khoảng thế kỷ 17-18, liên quan đến cộng đồng người Hoa (Minh Hương) di cư sang Việt Nam thời bấy giờ." Ông Hùng cũng nhấn mạnh rằng những bia đá khắc chân dung như thế này thường được dùng để thờ cúng hoặc tưởng niệm những người có công khai khẩn vùng đất mới.
Khu vực phát hiện vốn là hố chôn tập thể liệt sĩ từ thời kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Tuy nhiên, việc xuất hiện bia đá cổ ở đây cho thấy địa điểm này có thể từng là một khu mộ cổ hoặc khu sinh hoạt tâm linh trước đó.
Tác động đến nghiên cứu lịch sử
Phát hiện này mở ra hướng nghiên cứu mới về quá trình hình thành và phát triển của vùng đất Biên Hòa. Theo các nhà khoa học, hai bia đá là hiện vật gốc, hiếm hoi còn sót lại, cung cấp thông tin quý về nghệ thuật điêu khắc, tín ngưỡng và dòng chảy văn hóa của cư dân nơi đây.
Ông Trần Văn Mạnh, Phó Giám đốc Bảo tàng tỉnh Đồng Nai, chia sẻ: "Chúng tôi sẽ bảo quản nguyên trạng hai bia đá và sớm xây dựng phương án trưng bày, phát huy giá trị di sản. Đây không chỉ là bằng chứng lịch sử mà còn là tài sản văn hóa quý báu cho thế hệ mai sau."
Phương hướng bảo tồn
Trước mắt, UBND xã Tân Triều đã phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đồng Nai lập rào chắn, bảo vệ hiện trường. Dự kiến trong thời gian tới, các chuyên gia sẽ tiến hành giám định niên đại chính xác hơn bằng phương pháp khoa học. Đồng thời, khu hố chôn tập thể liệt sĩ cũng được điều chỉnh quy hoạch để không làm ảnh hưởng đến khu vực phát hiện cổ vật.
Việc phát hiện hai bia đá cổ không chỉ làm tăng thêm giá trị lịch sử của địa phương mà còn góp phần thu hút du lịch nghiên cứu. Đây là lời nhắc nhở về một thời kỳ lịch sử giao thoa văn hóa giữa người Việt và người Hoa tại vùng đất Nam Bộ.
