Nhà thờ Mằng Lăng tọa lạc tại xã Tuy An Đông, tỉnh Đắk Lắk (trước đây thuộc xã An Thạch, huyện Tuy An, tỉnh Phú Yên), cách trung tâm thành phố Tuy Hòa cũ khoảng 35 km về phía Bắc. Theo người dân địa phương, vùng đất này vốn là rừng bằng lăng trắng, trong tiếng địa phương gọi là mằng lăng. Năm 1882, linh mục người Pháp Joseph de La Cassagne đã khởi công xây dựng nhà thờ, tận dụng gỗ từ rừng cây để thi công và đặt tên công trình là Mằng Lăng.
Lịch sử hình thành và kiến trúc Gothic độc đáo
Sau 8 năm thi công, khi công trình còn dang dở thì vị linh mục Joseph de La Cassagne qua đời. Linh mục Antoine Wendling tiếp quản và hoàn thiện nhà thờ vào năm 1907. Theo tài liệu của Giáo phận Quy Nhơn và sách "Phú Yên - miền đất ước vọng" (NXB Trẻ, 2024) của tác giả Trần Huiền Ân, Mằng Lăng là nhà thờ được xây dựng sớm nhất trên đất Phú Yên, đồng thời thuộc nhóm những nhà thờ cổ nhất khu vực duyên hải Nam Trung bộ.
Trong quá trình phá rừng, người dân giữ lại một cây mằng lăng lớn. Cây này được xẻ thành 4 chiếc bàn gỗ với đường kính 1,7 m, đặt tại Chủng viện Làng Sông, nhà thờ Chánh tòa Quy Nhơn, nhà thờ Hộ Diêm và nhà thờ Mằng Lăng. Công trình được xây dựng trên khuôn viên rộng hơn 5.000 m2 theo phong cách kiến trúc Gothic độc đáo, đậm chất châu Âu. Nét đặc trưng của kiến trúc Gothic là những vòm cung nhọn và nhiều cửa sổ. Thời gian đã phủ lên nhà thờ lớp rêu phong càng làm tăng sự cổ kính.
Không gian linh thiêng và giá trị văn hóa
Chính giữa nhà thờ là thập tự giá, hai bên là hai lầu chuông. Tất cả đều được sơn màu xanh xám, hòa quyện với khung cảnh ruộng vườn cây lá tốt tươi, tạo cảm giác đơn sơ và giản dị. Khuôn viên nhà thờ mát mẻ, trong lành với nhiều cây xanh. Trong khuôn viên có một khu hầm nhỏ nằm trong lòng quả đồi giả, bên trong có nhiều hoạ tiết điêu khắc tinh xảo, kể lại những câu chuyện về thánh Anrê Phú Yên.
Không chỉ là công trình tôn giáo, nhà thờ Mằng Lăng còn được xem là "bảo tàng sống" của lịch sử chữ Quốc ngữ. Nơi đây lưu giữ cuốn kinh thánh "Phép giảng Tám ngày" bằng chữ Quốc ngữ đầu tiên của linh mục Alexandre de Rhodes, được in tại Roma (Ý) năm 1651. Tác phẩm gồm 319 trang, mỗi trang in hai cột: bên trái là tiếng Latin, bên phải là chữ Quốc ngữ sơ khai. Cuốn sách này càng làm tăng thêm giá trị lịch sử và văn hóa của công trình.
Điểm đến thu hút du khách
Với tuổi đời hơn 130 năm, nhà thờ Mằng Lăng được xếp vào top những nhà thờ lâu đời nhất tại Việt Nam nói chung và Đắk Lắk nói riêng, như một chứng nhân chứng kiến bao biến động lịch sử, thiên tai, chiến tranh của vùng đất này. Nhà thờ đã được đưa vào danh mục công trình kiến trúc bảo tồn nhờ giá trị kiến trúc nghệ thuật và lịch sử đặc biệt. Mỗi năm, nhà thờ đón hàng nghìn lượt khách đến tham quan, tìm hiểu lịch sử chữ Quốc ngữ. Riêng năm 2025, ước tính có hơn 200.000 lượt khách đến với nhà thờ Mằng Lăng.
