Đền Văng Lin: Di tích linh thiêng giữa núi rừng Nghệ An
Nằm ẩn mình tại bản Văng Lin, xã Yên Hòa, tỉnh Nghệ An, đền Văng Lin hiện lên như một chứng nhân lịch sử giữa không gian yên tĩnh, xung quanh là những cây cổ thụ tỏa bóng râm mát. Phía trước ngôi đền, một con suối nhỏ hiền hòa chảy quanh năm, tạo nên khung cảnh thanh bình, thu hút đông đảo du khách thập phương đến chiêm bái và tham quan.
Lịch sử hình thành và ý nghĩa tâm linh
Theo thông tin từ Cổng thông tin điện tử xã Yên Hòa, đền Văng Lin là một công trình cổ có từ lâu đời, được người dân địa phương xem là nơi linh thiêng bậc nhất. Sự ra đời của ngôi đền gắn liền với quá trình người Thái đến khai phá, định cư tại vùng đất này từ nhiều thế kỷ trước.
Các bậc cao niên trong bản cho biết, bản Văng Lin là một bản Thái cổ, hình thành từ trước thế kỷ 18. Trải qua nhiều thế hệ, đến nay, trong bản đã có nhiều dòng họ sinh sống từ 10 đến 11 đời, tạo nên một cộng đồng gắn bó lâu dài.
Để tưởng nhớ công lao của những bậc tiền nhân đã có công khai khẩn đất đai, dựng bản lập mường, người dân đã lập nên đền Văng Lin để thờ phụng ba vị: Xổng Nguyên, Xổng Thài và Xổng Dương. Trước đây, ngôi đền được xây dựng khá kiên cố với nền lát đá vững chãi, và đến những năm 1960, công trình vẫn còn gần như nguyên vẹn.
Tuy nhiên, theo thời gian và những biến động lịch sử, ngôi đền dần xuống cấp, hư hỏng và hiện chỉ còn lại phần nền cũ. Dù vậy, ý nghĩa tâm linh của đền Văng Lin vẫn được bảo tồn nguyên vẹn trong tâm thức người dân.
Lễ hội Tả Đên: Nét văn hóa độc đáo của người Thái
Hằng năm, vào ngày 16 tháng Giêng âm lịch, người dân bản Văng Lin tổ chức lễ hội đền, còn gọi là Tả Đên. Đây là dịp quan trọng để cộng đồng tưởng nhớ công đức của tiền nhân, đồng thời cầu mong bản làng bình yên, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
Phần lễ diễn ra với các nghi thức truyền thống trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính hướng về cội nguồn. Sau đó, phần hội sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian và hoạt động văn hóa nghệ thuật mang đậm bản sắc dân tộc Thái, tạo nên không khí vui tươi, đoàn kết.
Hội bắt cá mát: Nét đặc sắc thu hút du khách
Điểm nhấn đặc biệt nhất của lễ hội Tả Đên chính là hội bắt cá mát - loài cá đặc sản nổi tiếng của vùng suối Nghệ An. Cá mát thường sống thành đàn ở các khe đá, nơi nước chảy xiết và nền sỏi sạch, cho thịt thơm, chắc và lành tính.
Điều đáng chú ý là người dân bản Văng Lin tự nguyện bảo vệ đoạn suối dài hơn 1km chảy qua trước đền, chỉ khai thác cá mát duy nhất một lần trong năm vào dịp lễ hội. Việc đánh bắt được thực hiện bằng các phương thức truyền thống như lưới, chài, vợt, đảm bảo tính bền vững.
Năm nay, người dân đã bắt được khoảng 40kg cá mát. Số cá này sau đó được chia đều và chế biến ngay bên bờ suối thành các món đặc sản như cá nướng ống tre hay gỏi cá, để mọi người cùng thưởng thức.
Trên thị trường, cá mát có giá trị kinh tế khá cao, dao động từ 350.000 đến 550.000 đồng/kg. Chính vì nhu cầu lớn và giá trị này, loài cá này từng có thời điểm bị khai thác quá mức, đe dọa đến sự tồn tại.
Nỗ lực bảo tồn nguồn cá quý
Không chỉ ở Yên Hòa, nhiều địa phương vùng biên giới Nghệ An cũng đang triển khai các biện pháp bảo vệ loài cá mát. Điển hình như tại suối cá mát thuộc xã Tam Thái, chính quyền đã xác định 5 khu vực cá thường sinh sống, mỗi khu dài khoảng 1km, để cấm đánh bắt dưới mọi hình thức.
Dọc các đoạn suối này, nhiều biển cấm được cắm dày đặc, đồng thời lắp đặt camera giám sát nhằm bảo vệ nguồn cá tự nhiên, thể hiện quyết tâm bảo tồn loài đặc sản quý giá này cho thế hệ tương lai.
Đền Văng Lin không chỉ là một di tích lịch sử, mà còn là biểu tượng văn hóa tâm linh của cộng đồng người Thái tại Nghệ An. Lễ hội Tả Đên cùng nghi thức bắt cá mát độc đáo đã góp phần thu hút du khách, đồng thời nâng cao ý thức bảo vệ môi trường và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống.
