Lễ Hội Nhảy Lửa Pà Thẻn: Di Sản Quốc Gia Tỏa Sáng Giữa Núi Rừng Tuyên Quang
Tối 28/2 (tức 12 tháng Giêng năm Bính Ngọ), xã Minh Quang, huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang đã tổ chức Lễ hội nhảy lửa của người Pà Thẻn tại sân vận động thôn Phia Lài. Sự kiện diễn ra trong không gian rộng rãi, khang trang, đảm bảo an toàn, thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương đến chiêm ngưỡng nghi lễ độc đáo giữa khung cảnh núi rừng hùng vĩ.
Giữ Gìn Truyền Thống Dù Địa Giới Thay Đổi
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, thôn Thượng Minh từ xã Hồng Quang được sáp nhập về xã Minh Quang. Dẫu vậy, những giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Pà Thẻn nơi đây vẫn được bảo tồn nguyên vẹn, tiếp tục hiện diện bền bỉ trong đời sống tinh thần cộng đồng. Hiện nay, thôn Thượng Minh có 128 hộ với hơn 600 nhân khẩu, là một trong những cộng đồng còn lưu giữ nhiều sinh hoạt văn hóa dân gian đặc sắc.
Nghi Lễ Độc Đáo Với Niềm Tin Tâm Linh Sâu Sắc
Lễ nhảy lửa là nghi thức nổi bật và độc đáo nhất, có từ lâu đời, gắn bó mật thiết với quá trình hình thành và phát triển của dân tộc Pà Thẻn. Theo truyền thống, lễ được tổ chức từ ngày 15 tháng 10 âm lịch năm trước đến hết ngày 16 tháng Giêng âm lịch năm sau, khi bà con hoàn tất mùa vụ. Đây là dịp để tạ ơn thần linh, trời đất đã phù hộ một năm mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản làng bình yên.
Lễ vật dâng cúng gồm bát hương, đàn sắt, một con lợn, rượu, tiền giấy và củi sạch. Trước khi nghi thức chính diễn ra, thầy cúng thực hiện phần lễ kéo dài từ một đến hai giờ đồng hồ. Trong không gian linh thiêng, tiếng đàn sắt vang lên đều đặn hòa cùng lời khấn trầm bổng, tạo nên bầu không khí huyền bí, cuốn hút.
Khoảnh Khắc Hồi Hộp Và Thiêng Liêng
Trong quan niệm của người Pà Thẻn, thần lửa được tôn là vị thần tối cao, biểu tượng của sự sống, ánh sáng, ấm no và hạnh phúc. Khi nghi lễ bắt đầu, các chàng trai sau khi "nhập đồng" lần lượt lao mình vào đống than hồng rực cháy. Họ dẫm chân trần trên than đỏ, dùng tay bốc than tung lên không trung trong tiếng reo hò, thán phục của người xem. Điều đặc biệt là sau mỗi lần nhảy, họ hầu như không bị bỏng, thể hiện niềm tin mãnh liệt vào sự che chở của thần linh và sức mạnh tinh thần cộng đồng.
Bạn Đàm Thị Huyên, người dân xã Minh Quang, chia sẻ: "Từ nhỏ tôi đã được nghe ông bà kể về lễ nhảy lửa như một phần thiêng liêng. Năm nay lễ hội tổ chức ở địa điểm mới đông vui và trang trọng hơn, tôi cảm thấy rất tự hào. Khoảnh khắc các chàng trai bước vào đống than hồng khiến ai cũng hồi hộp. Đó không chỉ là màn trình diễn mà còn là niềm tin tâm linh đã được gìn giữ qua bao đời."
Phát Triển Du Lịch Và Bảo Tồn Di Sản
Tháng 6/2023, Lễ nhảy lửa của người Pà Thẻn ở thôn Thượng Minh đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình tập quán xã hội và tín ngưỡng. Sự ghi nhận này không chỉ là niềm tự hào của đồng bào Pà Thẻn mà còn mở ra cơ hội phát triển du lịch gắn với bảo tồn bản sắc văn hóa.
Anh Nguyễn Mạnh Hải, người dân địa phương, cho biết: "Đứng giữa sân lễ, nghe tiếng đàn, tiếng khấn và nhìn các chàng trai nhảy trên than hồng, tôi thực sự xúc động. Cảm giác rất thiêng liêng. Việc lễ hội được tổ chức bài bản có sự quan tâm của chính quyền địa phương cũng giúp nhiều người hiểu hơn về văn hóa Pà Thẻn. Không chỉ là nét đẹp truyền thống, đây còn là tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng."
Các Hoạt Động Phong Phú Trong Khuôn Khổ Lễ Hội
Trong khuôn khổ lễ hội, nhiều hoạt động phong phú cũng được tổ chức, bao gồm:
- Trưng bày, giới thiệu công cụ lao động sản xuất và sản phẩm nghề thủ công truyền thống.
- Trình diễn dệt thổ cẩm, vẽ sáp ong, đan lát.
- Các hội thi khâu còn đẹp, thi mâm cỗ đẹp.
- Nhiều hoạt động văn hóa, thể thao đặc sắc tạo không khí sôi nổi.
Trước đây, Lễ nhảy lửa thường được tổ chức tại sân vận động thôn Nà Nghè (xã Hồng Quang cũ). Việc chuyển địa điểm về sân vận động thôn Phia Lài trong năm nay không làm mất đi tính linh thiêng vốn có mà còn tạo không gian tổ chức trang trọng, an toàn, đáp ứng tốt hơn nhu cầu tham quan, trải nghiệm của du khách.
Kết Luận
Lễ hội nhảy lửa của người Pà Thẻn tại Tuyên Quang không chỉ là một nghi lễ tâm linh độc đáo mà còn là minh chứng sống động cho sự bền bỉ của văn hóa truyền thống. Với sự công nhận di sản quốc gia và các nỗ lực bảo tồn, sự kiện này hứa hẹn sẽ tiếp tục thu hút sự quan tâm, góp phần phát triển du lịch và giáo dục thế hệ trẻ về giá trị văn hóa dân tộc.
