Lễ hội Đền Sái tái hiện nghi thức rước 'vua, chúa sống' độc đáo tại Hà Nội
Ngày 27/2 (tức 11 tháng Giêng âm lịch), tại thôn Thụy Lôi, xã Thư Lâm, Hà Nội, lễ hội Đền Sái – Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã diễn ra trong không khí trang nghiêm và rộn ràng. Sự kiện này thu hút đông đảo người dân địa phương cùng du khách thập phương, với điểm nhấn là nghi thức rước 'vua, chúa sống' độc đáo, mang đậm nét văn hóa truyền thống.
Nghi thức rước truyền thống và sự chuẩn bị công phu
Người dân làng Thụy Lôi đã tổ chức đoàn rước truyền thống từ đình làng lên đền Sái và đền Thượng. Các nhân vật trong vai vua, chúa được hóa trang với sắc mặt đỏ, thần thái nghiêm nghị, tái hiện sinh động hình ảnh triều đình xưa trong không gian lễ hội. Bên cạnh vua và chúa, đoàn rước còn có kiệu võng chở bốn vị quan gồm Thự vệ, Tán lý, Đề lĩnh và Trấn thủ, tạo nên một quy mô hoành tráng.
Những mâm lễ vật được chuẩn bị công phu và trang trọng, thể hiện sự thành kính của cộng đồng dâng lên đức Thánh. Tiếng trống, tiếng chiêng, nhịp phách hòa cùng đoàn rước, tạo nên bầu không khí tưng bừng nhưng vẫn giữ nguyên nét linh thiêng, làm say lòng người tham dự.
Nguồn gốc và ý nghĩa sâu sắc của lễ hội
Lễ hội gắn liền với tín ngưỡng thờ Đức Huyền Thiên Trấn Vũ – vị thần được nhân dân suy tôn là bậc thánh linh phù trợ công cuộc dựng nước thuở ban đầu. Theo truyền thuyết dân gian, sau khi hoàn thành đại sự, nhà vua đã lập đền thờ trên núi Sái và giao dân làng thay mặt triều đình thực hành nghi lễ hằng năm. Từ đó, nghi thức rước vua sống ra đời và được duy trì qua nhiều thế hệ, dù từng gián đoạn trong lịch sử, nhưng vẫn được cộng đồng khôi phục và gìn giữ những nghi thức cốt lõi.
Điểm đặc sắc của lễ hội nằm ở việc người đảm nhiệm vai vua không chỉ mang tính biểu trưng mà phải đáp ứng những tiêu chuẩn nghiêm ngặt về nhân thân, uy tín và đạo đức trong cộng đồng. Trong thời gian thực hiện vai trò, các chức danh tham gia phải tuân thủ quy định chặt chẽ về sinh hoạt, lời nói và ứng xử, đảm bảo sự tôn nghiêm của nghi lễ.
Không gian văn hóa và sự tham gia cộng đồng
Không gian thực hành di sản gồm đình Thụy Lôi, đền Sái, đền Thượng cùng các tuyến rước truyền thống tạo thành một chỉnh thể văn hóa, nơi các nghi lễ, tế tự và sinh hoạt cộng đồng diễn ra liên tục qua nhiều thế hệ. Nghi thức 'rước vua sống' không đơn thuần là một hình thức diễn xướng dân gian mà còn là cách cộng đồng tái hiện ký ức lịch sử tập thể, phản ánh cấu trúc tổ chức và tinh thần cố kết của xã hội truyền thống vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Quá trình tổ chức lễ hội, từ tuyển chọn nhân vật, chuẩn bị lễ phục, tế khí đến thực hành nghi lễ đều có sự tham gia của các dòng họ, các giáp và nhiều tầng lớp cư dân. Đây vừa là thực hành tín ngưỡng, vừa là quá trình truyền dạy tri thức dân gian và ý thức cộng đồng, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
