Không Gian Di Sản Tư Liệu: Lớp Học Sống Động Đưa Nghị Quyết 80 Vào Cuộc Sống
Ra mắt vào đầu năm 2026, Không gian Giới thiệu di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu do Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước vận hành tại Hà Nội đã nhanh chóng trở thành một điểm đến hấp dẫn. Đây không chỉ là nơi trưng bày mà còn là một lớp học trực quan sinh động, góp phần cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam thông qua những trải nghiệm thực tế dành cho thế hệ trẻ.
Tiếp Cận Lịch Sử Một Cách Sinh Động Và Cụ Thể
Những ngày đầu Xuân, không gian này tấp nập đón các đoàn khách trong và ngoài nước tham gia hoạt động “Thưởng lãm Châu phê - Lưu dấu Mộc bản”. Tại khu vực “Thưởng lãm Châu phê”, sinh viên Đỗ Thu Bảo Khánh từ Khoa Công nghiệp văn hóa và Di sản, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, hào hứng trải nghiệm đóng triện dấu Châu phê lên thiệp xuân. Những tấm thiệp này mang lời chúc năm mới ý nghĩa của các vị vua triều Nguyễn, tạo nên sự kết nối độc đáo giữa quá khứ và hiện tại.
Bảo Khánh chia sẻ: “Trước đây, em từng nghĩ di sản là những gì thuần túy học thuật và chỉ tiếp cận qua lời kể. Tuy nhiên, qua học tập và trải nghiệm hôm nay, em thấy di sản hoàn toàn có thể chạm tay vào được. Đây là nguồn tài nguyên quý để phát triển công nghiệp văn hóa, giúp giới trẻ tiếp cận lịch sử và bảo tồn văn hóa truyền thống dễ dàng hơn.”
Tại khu vực trải nghiệm mộc bản, anh Lê Tuấn Hưng (23 tuổi, phường Long Biên, Hà Nội) tỉ mỉ thực hiện từng công đoạn từ lăn mực, dán giấy dó đến dập bản in. Dưới bàn tay khéo léo, những nét chữ trong bản “Chiếu dời đô” hiện lên sắc nét trên nền giấy truyền thống. Anh Hưng bày tỏ: “Tôi không nghĩ để tạo ra một trang bản in, người xưa lại phải trải qua nhiều bước kỳ công đến thế. Hoạt động này đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ trong từng thao tác.”
Hàng trăm bạn trẻ đã trải nghiệm cảm giác bất ngờ, thích thú và hào hứng khi đến với không gian này. Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước hiện bảo quản hơn 30km giá tài liệu lưu trữ quốc gia, phản ánh tiến trình lịch sử, văn hóa, xã hội, chủ quyền quốc gia, và đời sống nhân dân qua nhiều thời kỳ. Đáng chú ý, hai khối Di sản tư liệu thế giới là Châu bản triều Nguyễn và Mộc bản triều Nguyễn, cùng hệ thống tài liệu về giai đoạn Pháp thuộc, các cuộc kháng chiến, và di sản của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tạo nên chiều sâu nội dung nổi bật, tái hiện chân thật lịch sử dân tộc.
Hiện Thực Hóa Tinh Thần Nghị Quyết Số 80-NQ/TW
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam xác định mục tiêu: “100% học sinh, học viên, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân được tiếp cận, tham gia hiệu quả, thường xuyên các hoạt động nghệ thuật, giáo dục di sản văn hóa.” Việc mở cửa miễn phí không gian này đã trực tiếp tháo gỡ rào cản tiếp cận đối với học sinh, sinh viên, cho phép các cơ sở giáo dục chủ động đưa hoạt động tham quan vào chương trình ngoại khóa và học tập trải nghiệm một cách thường xuyên, bài bản.
Hiệu trưởng Trường tiểu học Thủ Lệ (Hà Nội) Nguyễn Ngọc Anh đánh giá: “Đây là hoạt động thiết thực giúp học sinh tiếp cận lịch sử và văn hóa một cách trực quan nhất, như một chuyến du lịch văn hóa hữu ích cho cả thầy và trò.” Ông cũng bày tỏ mong muốn Cục sẽ đẩy mạnh kết nối với các cơ sở giáo dục trên địa bàn Thủ đô để tổ chức hoạt động ngoại khóa, bồi đắp lòng tự hào dân tộc và hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy môn Lịch sử.
Ông Đặng Thanh Tùng, Cục trưởng Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước, khẳng định: “Thời gian tới, đơn vị sẽ tiếp tục phối hợp các cơ sở giáo dục trên cả nước, với mục tiêu đưa nội dung lịch sử phù hợp vào chương trình phổ thông thông qua nền tảng số như phim tư liệu và website chính thống.” Ông nhấn mạnh việc cung cấp nguồn sử liệu chuẩn xác không chỉ phục vụ giáo dục mà còn là giải pháp then chốt để bảo vệ nền tảng tư tưởng. Cục sẽ đề xuất Bộ Nội vụ trao đổi với Bộ Giáo dục và Đào tạo để xây dựng kế hoạch bài bản trong việc cung cấp học liệu lịch sử dựa trên kho tàng di sản tư liệu quốc gia.
Đổi Mới Và Chuyển Đổi Số Trong Quản Lý Văn Hóa
Nghị quyết số 80-NQ/TW nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức quản lý văn hóa theo hướng kiến tạo, phục vụ, và đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số. Không gian giới thiệu được xây dựng như một minh chứng cho tinh thần đổi mới đó, không chỉ là khu trưng bày tĩnh mà được định hướng trở thành “lớp học lịch sử trực quan” và hệ sinh thái học tập mở.
Không gian này được thiết kế như một nền tảng mở, cho phép các trường học, cơ sở đào tạo, cơ quan, tổ chức phối hợp sinh hoạt chuyên đề, tọa đàm, nói chuyện truyền thống, lớp học ngoại khóa và các hoạt động giáo dục trải nghiệm dựa trên tài liệu lưu trữ gốc. Nội dung có thể được xây dựng linh hoạt theo nhu cầu từng đơn vị, gắn với lịch sử ngành, lĩnh vực hoặc yêu cầu học tập chính trị, chuyên môn.
Sự kết hợp giữa tài liệu nguyên bản và hệ thống số hóa, tra cứu điện tử, phim tư liệu và sản phẩm đa phương tiện giúp mỗi chuyên đề không chỉ mang tính minh họa mà thật sự trở thành trải nghiệm học tập có chiều sâu. Cách tổ chức này thể hiện rõ sự chuyển đổi tư duy quản lý từ bảo quản thụ động sang kiến tạo môi trường tiếp cận, từ lưu trữ truyền thống sang lưu trữ gắn với chuyển đổi số và phục vụ công chúng.
Không gian giới thiệu Di sản tư liệu thế giới của Việt Nam và tài liệu lưu trữ quốc gia tiêu biểu không chỉ thực hiện chức năng giới thiệu đơn thuần mà đang vận hành như một thiết chế giáo dục-tuyên truyền linh hoạt, cụ thể hóa yêu cầu đổi mới quản lý văn hóa theo tinh thần nghị quyết. Những giá tài liệu không còn “ngủ yên” trong kho lưu trữ mà được chuyển hóa thành những học liệu sống động, hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW một cách thuyết phục. Việc đưa di sản ra khỏi không gian lưu trữ và “chạm” đến cảm xúc của công chúng không chỉ giúp bảo tồn giá trị truyền thống mà còn tạo nền tảng bền vững cho sự phát triển của công nghiệp văn hóa trong tương lai.
