Cột Kinh Phật Thời Đinh: Lời Sám Hối Ngàn Năm Và Bảo Vật Quốc Gia Độc Nhất
Trong lịch sử Việt Nam, cột kinh Phật thời Đinh không chỉ là một hiện vật cổ mà còn là chứng nhân cho một câu chuyện đầy bi kịch và sự hối cải. Được Nam Việt vương Đinh Liễn, con trai trưởng của vua Đinh Tiên Hoàng, cho tạc dựng từ năm 973 đến năm 979, những cột kinh này mang theo lời sám hối sâu sắc của ông sau khi ra tay sát hại em trai Đinh Hạng Lang. Còn được gọi là cột kinh Đinh Khuông Liễn, Trụ đá Hoa Lư, hay Bảo tràng, chúng là minh chứng cho một thời kỳ lịch sử quan trọng.
Bộ Sưu Tập Độc Đáo Tại Bảo Tàng Ninh Bình
Hiện nay, Bảo tàng Ninh Bình đang lưu giữ một bộ sưu tập quý giá gồm 49 đơn vị hiện vật và 29 số điểm kê, trong đó có 29 cột kinh cùng các bộ phận liên quan. Mỗi cột kinh cao khoảng 1,4 mét, nặng gần 120 kg, được chế tác hoàn toàn từ đá xanh với sáu bộ phận tinh xảo: chân tảng, chân đế, thân cột, thớt đệm, đài sen và búp sen. Thân cột có hình bát giác, thu nhỏ dần từ dưới lên trên, với chiều cao từ 50 đến 69 cm và đường kính mặt trên từ 15,5 đến 17 cm.
Trên các mặt của cột kinh, người xưa đã khắc các bài kinh, kê hoặc lạc khoản bằng chữ Hán, mỗi cột chứa khoảng 545 đến 563 chữ. Tuy nhiên, thời gian đã làm mờ đi một số chữ, chỉ còn lại một phần có thể đọc được. Phần kinh thường khắc bài chú phiên âm từ tiếng Phạn trong kinh Phật Đỉnh Tôn Thắng Đà la ni, trong khi phần lạc khoản cung cấp thông tin về người dựng cột, lý do và niên đại.
Lời Sám Hối Và Ước Nguyện Của Nam Việt Vương
Một trong những cột kinh, ký hiệu 667, mang đoạn dịch nghĩa đầy xúc động: “Đệ tử là Suy Thành Thuận Hoá, Tĩnh Hải quân Tiết độ sứ, đặc tiến Kiểm hiệu Thái sư, thực ấp một vạn hộ, Nam Việt vương Đinh Khuông Liễn, vì vong đệ là Đại đức Đính Noa Tăng Noa không làm điều trung hiếu, không thờ anh và cha, lại có lòng ác, trái với sự yêu thương và khoan dung, anh không thể bỏ qua nên đã làm tổn hại đến tính mệnh của Đại đức Đính Noa Tăng Noa... Nay nguyện làm 100 cột kinh để cúng cho vong đệ...”.
Đoạn văn này không chỉ thể hiện lời cầu siêu cho em trai Đinh Hạng Lang mà còn là lời cầu chúc cho vua Đinh Tiên Hoàng và sự sám hối của chính Nam Việt vương. Qua hơn 1.000 năm, đây là nguồn sử liệu thành văn duy nhất còn sót lại từ triều Đinh, phản ánh sự kiện lịch sử và sự phát triển của chữ viết ở thế kỷ thứ X.
Giá Trị Lịch Sử, Văn Hóa Và Nghệ Thuật
Bộ sưu tập cột kinh Phật thời Đinh tại Bảo tàng Ninh Bình được công nhận là bảo vật quốc gia vào năm 2024, khẳng định giá trị đặc biệt của nó. Đây là hiện vật độc bản, duy nhất còn nguyên vẹn trong số 100 cột kinh mà Nam Việt vương từng dựng. Tất cả các bộ phận đều được chế tác từ đá xanh, với kỹ thuật ghép mộng tinh xảo không cần chất kết dính, thể hiện sự khéo léo của nghệ nhân xưa.
Ngoài giá trị lịch sử và văn hóa, cột kinh còn có giá trị thẩm mỹ cao, với hình thức độc đáo kết hợp hài hòa giữa các hình khối. Đại diện Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh rằng, những cột kinh này là độc nhất vô nhị ở Việt Nam vì được làm bằng đá, khắc chữ Hán, và có cấu trúc lắp ghép thông minh.
Hành Trình Phát Hiện Và Bảo Tồn
Bộ sưu tập cột kinh Phật thời Đinh được phát hiện lần đầu vào năm 1963. Đến tháng 6 năm 1964, trong quá trình đào đất đắp đê tại khu vực sông Hoàng Long, xã Trường Yên, huyện Hoa Lư (cũ), người ta đã tìm thấy cột kinh thứ hai. Năm 1995, Bảo tàng Ninh Bình tiếp tục sưu tập được thêm cột kinh dưới chân núi Hang Quàng, trước đền vua Đinh, và hoàn tất bộ sưu tập như ngày nay.
Ngắm nhìn những cột kinh Phật bằng đá xanh hơn nghìn năm tuổi, mỗi chiếc nặng đến 4,5 tấn, du khách có thể cảm nhận được sự trường tồn với thời gian. Chúng không chỉ là bảo vật quốc gia mà còn là di sản văn hóa quý giá, kể lại câu chuyện về lòng sám hối và ước nguyện hòa bình của một vị vương gia trong lịch sử Việt Nam.
