Việt Nam chính thức đề cử Khu di tích Óc Eo-Ba Thê lên UNESCO
Ngày 26 tháng 1 năm 2026, Phó Thủ tướng Chính phủ Mai Văn Chính đã phê duyệt việc gửi hồ sơ khoa học Khu di tích khảo cổ Óc Eo-Ba Thê tại tỉnh An Giang tới Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO). Mục tiêu là đề nghị công nhận và ghi danh vào Danh mục Di sản Thế giới, một bước tiến quan trọng trong việc bảo tồn và quảng bá di sản văn hóa quốc gia.
Quy trình chuẩn bị hồ sơ và các tiêu chí UNESCO
Theo chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao nhiệm vụ rà soát kỹ lưỡng, hoàn thiện và ký hồ sơ trước khi gửi tới Trung tâm Di sản Thế giới. Quá trình này phải tuân thủ chặt chẽ Công ước 1972 về bảo tồn di sản văn hóa và thiên nhiên Thế giới. Đồng thời, Bộ Ngoại giao và Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam sẽ chủ trì phối hợp triển khai các thủ tục đối ngoại cần thiết, tích cực vận động sự ủng hộ từ cộng đồng quốc tế.
Khu di tích Óc Eo-Ba Thê, được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng Di tích Quốc gia Đặc biệt từ năm 2012, là dấu tích tiêu biểu của nền văn minh Óc Eo. Nằm tại xã Óc Eo, tỉnh An Giang, khu di tích có tổng diện tích quy hoạch bảo tồn hơn 433 ha, bao gồm khu sườn và chân núi Ba Thê (khu A) và cánh đồng Óc Eo (khu B). Đây từng là trung tâm quan trọng của văn hóa Óc Eo, một nền văn minh phát triển rực rỡ từ thế kỷ 1 đến thế kỷ 7, gắn liền với vương quốc Phù Nam cổ đại.
Ông Nguyễn Văn Nhiên, Giám đốc Ban Quản lý Di tích Văn hóa Óc Eo tỉnh An Giang, cho biết hồ sơ đề cử tập trung làm rõ hai tiêu chí quan trọng của UNESCO. Thứ nhất, minh chứng nổi bật cho sự giao thoa các giá trị nhân văn (tiêu chí ii). Thứ hai, là bằng chứng đặc biệt xuất sắc về một nền văn minh đã mất (tiêu chí iii). Việc bổ sung các di tích Nền Chùa và Giồng Xoài giúp tăng tính toàn vẹn và củng cố cơ sở khoa học của hồ sơ. Ông Nhiên nhấn mạnh: “Chúng tôi xác định năm 2026 là năm tăng tốc, mọi dữ liệu, bản đồ, phân tích so sánh đều phải được chuẩn hóa theo yêu cầu quốc tế.”
Các dự án bảo tồn và ứng dụng công nghệ số
Theo lộ trình, sau khi tiếp nhận hồ sơ vào cuối tháng 1 năm 2026, các chuyên gia của ICOMOS sẽ tiến hành khảo sát thực địa từ tháng 6 đến tháng 8 năm 2026. Để chuẩn bị cho đợt khảo sát này, công tác bảo tồn các hố khảo cổ trở thành nhiệm vụ trọng tâm. Một dự án xây dựng hệ thống mái che bảo tồn với tổng mức đầu tư hơn 44 tỷ đồng, diện tích hơn 8.800 m² tại các điểm Gò Linh Sơn Bắc, Gò Sáu Thuận và Gò Giồng Cát đang được đẩy nhanh tiến độ.
Trong một cuộc kiểm tra thực tế, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân tỉnh An Giang Lê Trung Hồ yêu cầu: “Đây không chỉ là công trình xây dựng thông thường mà là nhiệm vụ bảo vệ yếu tố gốc của Di tích Quốc gia Đặc biệt Óc Eo-Ba Thê. Phải bảo đảm tiến độ, chất lượng, tuyệt đối không xâm hại di tích, sẵn sàng cho đợt khảo sát của UNESCO.” Các phương án quản lý vùng đệm, đánh giá tác động di sản và bổ sung hệ thống bản đồ chi tiết cũng được hoàn thiện nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn thẩm định khắt khe.
Năm 2026 cũng đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ trong việc ứng dụng công nghệ để quản lý và quảng bá di sản. Tại Nhà trưng bày Văn hóa Óc Eo, hơn 3.350 hiện vật gốc, bao gồm bốn bảo vật quốc gia, đều được số hóa bằng mã QR và tích hợp thuyết minh đa ngôn ngữ. Các công nghệ 3D và VR 360 đã được triển khai tại bảy điểm di tích trọng yếu, cho phép du khách tham quan và tương tác với hiện vật trên nền tảng số.
Ông Nguyễn Văn Hải, một du khách từ phường Ninh Kiều, thành phố Cần Thơ, chia sẻ: “Việc quét mã QR giúp chúng tôi hiểu sâu hơn về từng hiện vật, cảm nhận rõ giá trị lịch sử của vùng đất cổ xưa ngay trên điện thoại của mình.” Theo kế hoạch năm 2026, Ban Quản lý sẽ tiếp tục xây dựng cơ sở dữ liệu số theo tiêu chuẩn quốc tế, thiết lập hệ thống camera giám sát tại các điểm trọng yếu, nâng cấp trang thông tin điện tử song ngữ Việt-Anh và tăng cường truyền thông về hành trình hướng tới di sản thế giới.
Sự đồng thuận của cộng đồng và tầm nhìn tương lai
Sức mạnh của hành trình hướng tới di sản thế giới không chỉ đến từ quyết tâm chính trị hay nỗ lực chuyên môn, mà còn từ sự đồng thuận của cộng đồng. Ông Trần Thanh Ngọc, một cư dân xã Óc Eo, bày tỏ: “Di tích gắn bó với đời sống tinh thần của người dân nơi đây. Chúng tôi hiểu rằng bảo tồn di sản là trách nhiệm chung, để con cháu mai sau hiểu rõ nguồn cội.” Thời gian qua, nhiều người dân trong và ngoài tỉnh An Giang, đặc biệt là cư dân xã Óc Eo, đã tự nguyện hiến tặng cổ vật liên quan đến văn hóa Óc Eo, tham gia giữ gìn an ninh trật tự và bảo vệ cảnh quan môi trường tại các điểm di tích. Sự chung tay này tạo nên một nền tảng xã hội vững chắc cho đề cử hồ sơ.
Hướng tới việc phục vụ Diễn đàn Hội nghị APEC 2027 tổ chức tại Đặc khu Phú Quốc, Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh An Giang sẽ triển khai đề án liên kết di sản, đưa văn hóa Óc Eo-Ba Thê thành nội dung trưng bày trọng tâm tại các trung tâm hội nghị ở Phú Quốc. Công nghệ 3D Mapping và thực tế ảo tăng cường (AR) sẽ được ứng dụng để các đại biểu dự APEC có thể chạm vào hiện vật Óc Eo ngay tại Đặc khu Phú Quốc. Đồng thời, Sở đẩy nhanh dự án “Bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Óc Eo” gắn với công nghệ 4.0, một dự án mang tính đối trọng quốc tế cao của An Giang. Mục tiêu đến năm 2027 là hoàn thiện tour du lịch văn hóa “Hành trình di sản từ biển lên núi”, kết nối biển đảo với Khu di tích Óc Eo-Ba Thê, mở ra cơ hội phát triển du lịch bền vững.
