Ít nhất 8 tàu đã bất ngờ quay đầu gấp khi tìm cách đi qua eo biển Hormuz trong ngày 4/7, theo dữ liệu theo dõi hành trình tàu thuyền. Nhiều tàu trong số này đã bám sát bờ biển Oman để cố gắng vượt qua tuyến đường thủy chiến lược này.
Diễn biến trên eo biển Hormuz
Theo dữ liệu từ MarineTraffic, ít nhất 5 tàu, gồm hai tàu chở ô tô, một tàu chở hóa chất, một tàu chở sản phẩm dầu mỏ và một tàu chở hàng, đã quay đầu gấp vào sáng 4/7 (giờ địa phương). Iran khẳng định các tàu chỉ được phép đi qua eo biển Hormuz trên các tuyến hàng hải do nước này chỉ định và phải có sự cho phép.
Eo biển Hormuz là nơi trung chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới. Ngày càng nhiều tàu lựa chọn tuyến đường bám sát bờ biển Oman, có khả năng làm suy giảm đòn bẩy của Iran đối với tuyến đường thủy này.
Các tàu quay đầu và thay đổi lộ trình
Trong số các tàu quay đầu, ít nhất ba tàu khác (gồm hai tàu chở dầu/hóa chất và một tàu chở hàng) sau khi quay đầu cùng thời điểm đã đi qua eo biển Hormuz bằng tuyến đường gần phía Iran hơn. Điều này cho thấy các hãng vận tải đang phải liên tục điều chỉnh lộ trình dựa trên đánh giá an ninh và diễn biến chính trị.
Cảnh báo từ Iran
Ngày 2/7, Iran cảnh báo tất cả tàu chở dầu qua eo biển Hormuz phải tuân thủ các tuyến hàng hải do nước này phê duyệt, nếu không sẽ phải đối mặt với phản ứng cứng rắn. Thông báo do Bộ Chỉ huy Trung tâm Khatam al-Anbiya của Iran đưa ra, được truyền hình nhà nước dẫn lại, nhấn mạnh việc kiểm soát các tuyến đi qua eo biển trong bối cảnh Tehran tiếp tục đối thoại với các bên trung gian.
Theo tuyên bố của quân đội Iran, mọi tàu thuyền không tuân thủ, đi chệch tuyến quy định hoặc không chấp hành quy trình hàng hải của Iran sẽ bị đáp trả ngay lập tức. Iran cũng cảnh báo mọi hành động can thiệp của lực lượng Mỹ tại khu vực này sẽ bị phản ứng nhanh chóng và dứt khoát.
Phản ứng của Mỹ và các nước vùng Vịnh
Mỹ và nhiều nước vùng Vịnh từng khẳng định không chấp nhận việc Iran áp đặt thu phí hoặc kiểm soát độc quyền các tuyến vận tải qua eo biển Hormuz. Theo truyền thông Mỹ, tình trạng tàu quay đầu cho thấy tuyến đường thủy này vẫn đang gặp khó khăn dù đã có dấu hiệu phục hồi ban đầu.
Lưu lượng tàu phục hồi nhưng chưa ổn định
Dù căng thẳng leo thang, lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz có dấu hiệu phục hồi. Theo dữ liệu hàng hải, tuần qua có ít nhất 258 tàu đi qua khu vực, tăng so với 138 tàu của tuần trước đó, dù vẫn thấp hơn đáng kể so với mức trung bình trước xung đột. Các chuyên gia nhận định tình hình tại eo biển Hormuz hiện không ổn định.
Quan điểm của Iran về quyền kiểm soát
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf khẳng định Iran sẽ không từ bỏ các quyền của mình tại tuyến hàng hải chiến lược này. Theo ông, việc miễn phí lưu thông qua eo biển Hormuz chỉ áp dụng trong thời hạn 60 ngày theo bản ghi nhớ, sau đó cơ chế quản lý sẽ do Iran và Oman quyết định.
Khu vực chiến sự và các thỏa thuận
Ngày 1/7, Liên đoàn Công nhân vận tải quốc tế (ITF) và các chủ tàu thuộc Diễn đàn Thương lượng quốc tế (IBF) quyết định tiếp tục coi Hormuz là khu vực có hoạt động chiến sự ít nhất đến ngày 9/7, sau khi hai tàu tiếp tục bị tấn công dù Mỹ và Iran đã đạt được bản ghi nhớ.
