Khi châu Âu hứng chịu đợt nắng nóng được đánh giá là nghiêm trọng nhất lịch sử, số người tử vong không chỉ tăng vì sốc nhiệt mà còn bởi một mối nguy ít được chú ý hơn: đuối nước. Trong lúc hàng nghìn người tìm đến sông, hồ và các vùng nước tự nhiên để tránh nóng, nhiều người, đặc biệt là trẻ em, đã không thể trở về.
Bi kịch từ những ngày nắng nóng
Khi Vương quốc Anh ghi nhận mức nhiệt tháng 6 cao nhất từ trước đến nay, bà Beckie Ramsay lại có mặt tại mỏ đá ở thị trấn Chorley, miền Bắc nước Anh - nơi con trai bà, Dylan, chết đuối cách đây 15 năm. "Mỗi khi thấy mặt trời, tôi lại sợ hãi", bà nói với CNN. "Sáng nào thức dậy tôi cũng lo sẽ lại nhận được tin một đứa trẻ chết đuối hoặc mất tích dưới nước."
Nỗi ám ảnh ấy bắt nguồn từ mùa hè năm 2011. Hôm đó, Dylan Ramsay, 13 tuổi, cùng nhóm bạn rời sân chơi để đến một mỏ đá ngập nước gần nhà giải nhiệt. Cậu bé chỉ xuống nước trong thời gian ngắn trước khi gặp nạn. Dù được một người khác kéo lên bờ, Dylan đã không qua khỏi.
Sau bi kịch ấy, bà Ramsay trở thành người đồng hành với nhiều gia đình có con tử vong vì đuối nước. Chỉ riêng trong vài tuần tới, bà dự kiến sẽ hỗ trợ thêm 10 gia đình vừa trải qua mất mát tương tự.
Hiểm họa ẩn dưới mặt nước
Câu chuyện của Dylan không còn là trường hợp cá biệt. Ngay từ tháng 5 - trước khi mùa hè chính thức bắt đầu - nước Anh đã trải qua một đợt nắng nóng kỷ lục khiến ít nhất 15 người chết đuối, trong đó đa phần là trẻ em, khi xuống các vùng nước tự nhiên để giải nhiệt. Tính đến ngày 28/6, đã có 7 trường hợp tử vong do đuối nước trong tháng 6, Independent cho biết.
Theo tờ Le Parisien, Bộ trưởng Nội vụ Pháp Laurent Nunez ngày 27/6 cho biết kể từ khi đợt nắng nóng bắt đầu, ít nhất 74 người đã chết đuối trên cả nước.
Các số liệu cho thấy xu hướng đáng lo ngại đang gia tăng. Tại London, số trẻ em tử vong do đuối nước đã tăng 80% kể từ năm 2023. Trong khi đó, Cơ quan Y tế Công cộng Pháp ghi nhận 1.418 vụ đuối nước trong mùa hè năm ngoái, tăng 14% so với năm trước. Riêng nhóm thanh thiếu niên từ 13 đến 17 tuổi có số ca tử vong tăng hơn gấp đôi.
Một trong những cú sốc lớn nhất mà cơ thể có thể phải chịu
Điều khiến nhiều người bất ngờ là không phải ai chết đuối cũng do không biết bơi. Theo bà Ramsay, Dylan là một học sinh xuất sắc, học giỏi toàn diện, năng động, được mọi người yêu quý và đặc biệt là bơi rất giỏi. Không ai nghĩ cậu có thể gặp nguy hiểm dưới nước. Kết luận của nhân viên điều tra tử vong cho thấy Dylan chết vì sốc nước lạnh - một mối nguy hiểm dễ bị che lấp trong những ngày nắng nóng. Không giống mặt đất, nước ấm lên rất chậm. Vì vậy, dù nhiệt độ không khí tăng rất cao, nước tại sông, hồ hay mỏ đá vẫn có thể lạnh đến mức nguy hiểm.
Giáo sư sinh lý học Mike Tipton tại Đại học Portsmouth, chuyên gia hàng đầu về sinh tồn trong nước lạnh, cho biết sốc nước lạnh có thể khiến người gặp nạn mất kiểm soát nhịp thở và nhanh chóng kiệt sức, ngay cả khi họ là những người bơi rất giỏi. "Đây là một trong những cú sốc lớn nhất mà cơ thể con người có thể phải chịu," ông nói. Theo ông Tipton, hiện tượng này có thể xảy ra khi nhiệt độ nước dưới 15 độ C. Ông cho rằng phần lớn các nạn nhân chết đuối trong đợt nắng nóng tháng trước nhiều khả năng đã tử vong vì sốc nước lạnh. Ngoài ra, sông và hồ - những nơi hầu như không có lực lượng giám sát - còn tiềm ẩn nhiều nguy hiểm khác như dòng chảy mạnh, tầm nhìn dưới nước kém hoặc địa hình phức tạp.
Biến nỗi đau thành sứ mệnh
Sau cái chết của con trai, bà Ramsay và nhiều phụ huynh khác đã quyết tâm nâng cao nhận thức về an toàn dưới nước. Thông qua tổ chức từ thiện Doing it For Dylan, bà đã nói chuyện với hàng nghìn học sinh và vận động thành công để giáo dục an toàn dưới nước được đưa vào chương trình giảng dạy quốc gia của Anh, bắt đầu từ tháng 9 năm nay.
Đối với những phụ huynh từng mất con như ông Simon Haycock, đây là một bước tiến rất đáng ghi nhận. Con trai ông, Sam, qua đời năm 16 tuổi sau khi nhảy xuống một hồ chứa nước ở Rotherham, miền Bắc nước Anh, để ăn mừng kết thúc kỳ thi cuối cấp vào một ngày cuối tháng 5 nắng nóng. Trong 5 năm qua, thông qua tổ chức từ thiện Sam's Army's Mission 1 Life, ông Haycock đã đến nhiều trường học tuyên truyền và lắp đặt các thiết bị cứu sinh tại những khu vực có vùng nước tự nhiên.
Ông cảm thấy được an ủi khi nhiều phụ huynh cho biết con em họ đã thay đổi nhận thức sau các buổi tuyên truyền. Tuy nhiên, việc liên tục chứng kiến các bản tin về trẻ em chết đuối trong đợt nắng nóng vừa qua khiến ông không khỏi lo ngại. "Dường như tình trạng này đang trở thành một dạng 'dịch bệnh'", ông nói.
Tác động của biến đổi khí hậu và bất bình đẳng
Theo Katie Parsons, nhà nghiên cứu địa lý nhân văn tại Đại học Loughborough, không thể khẳng định biến đổi khí hậu là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến từng vụ chết đuối riêng lẻ. "Tuy nhiên, chúng ta có thể khẳng định rằng những ngày nắng nóng khiến nhiều người tiếp xúc với môi trường nước hơn, và các bằng chứng cho thấy nguy cơ chết đuối cũng tăng theo nhiệt độ", vị chuyên gia này cho biết. Bà cho rằng các vụ chết đuối do nắng nóng là "một trong những biểu hiện rất con người và rất trực diện của tình trạng khẩn cấp về khí hậu", vốn đang làm thay đổi những rủi ro thường nhật mà trẻ em phải đối mặt.
Dữ liệu từ Cơ sở Dữ liệu Tử vong Trẻ em Quốc gia Anh (NCMD) cho thấy trẻ em sống tại các khu vực nghèo nhất ở Anh có nguy cơ chết đuối gần gấp đôi so với trẻ em ở những khu vực khá giả. Xu hướng này cũng xuất hiện tại nhiều quốc gia khác. Tại Mỹ, dữ liệu của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) cho thấy trẻ em da màu và trẻ em bản địa có tỷ lệ chết đuối cao hơn đáng kể so với trẻ em da trắng.
Đối với nhiều trẻ em sống trong những căn nhà chật chội, ít cây xanh, thiếu bể bơi công cộng và không có điều kiện học bơi, sông hồ tự nhiên gần như là nơi duy nhất để tránh cái nóng. "Mọi đứa trẻ đều cần có một nơi an toàn để giải nhiệt trong những đợt nắng nóng cực đoan", bà Parsons nhấn mạnh. "Nếu điều đó không được đảm bảo thì đây không chỉ là thất bại trong công tác an toàn dưới nước, mà còn là thất bại trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu".
