Nghề săn cá thòi lòi bằng xà di: Nét lao động đặc trưng ở Mũi Cà Mau
Khi thủy triều rút dần, những bãi bùn rộng lớn giữa rừng đước tại xã Đất Mũi, tỉnh Cà Mau dần lộ ra. Đây là thời điểm quen thuộc để nhiều ngư dân địa phương bắt đầu hành trình săn cá thòi lòi – loài cá đặc trưng của hệ sinh thái rừng ngập mặn. Hình ảnh họ lặng lẽ len lỏi giữa những gốc đước chằng chịt đã trở thành nét lao động đặc trưng của cư dân vùng đất tận cùng Tổ quốc.
Dụng cụ truyền thống và kinh nghiệm lâu năm
Chia sẻ với phóng viên, ông Lê Văn Hai (ngụ xã Đất Mũi), người có nhiều năm gắn bó với nghề săn cá thòi lòi, cho biết chiếc xà di là dụng cụ quen thuộc mỗi khi vào rừng bắt cá. Xà di thường được đan bằng lưới, tre hoặc lá dừa nước thành hình trụ tròn, bên trong có đặt “hom” cấu tạo đặc biệt khiến cá khi đã chui vào thì rất khó thoát ra ngoài. Công việc này đòi hỏi sự chính xác và kinh nghiệm dày dạn.
Quy trình săn bắt tỉ mỉ giữa rừng ngập mặn
Ngư dân phải quan sát kỹ bề mặt bùn để tìm dấu hang cá thòi lòi, thường chỉ là những lỗ tròn nhỏ hoặc vệt trườn mờ. Khi phát hiện hang cá, họ nhanh tay dùng xà di đâm dứt khoát xuống lớp bùn. Những con cá thòi lòi vừa được bắt lên khỏi lớp bùn vẫn còn quẫy mạnh, thể hiện sức sống mãnh liệt. Tùy theo con nước và kinh nghiệm, mỗi chuyến đi ngư dân có thể bắt được vài ký cá.
Đặc điểm sinh học và giá trị kinh tế
Cá thòi lòi (hay cá leo cây) là loài cá đặc trưng sống ở các vùng bãi bồi, rừng ngập mặn thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt phổ biến tại Cà Mau. Loài cá này có khả năng sinh tồn đặc biệt khi vừa sống dưới nước, vừa có thể bò trên mặt bùn nhờ đôi vây trước khỏe và hệ hô hấp thích nghi với môi trường thiếu oxy. Chúng thường đào hang sâu trong lớp bùn ven rừng đước để trú ẩn và sinh sản, bò ra ngoài kiếm ăn khi thủy triều rút.
Dù phải lội bùn nhiều giờ liền giữa rừng ngập mặn, nghề săn cá thòi lòi vẫn là nguồn thu nhập quen thuộc, góp phần trang trải cuộc sống của nhiều hộ dân địa phương. Sau một buổi săn bắt, những con cá được thương lái thu mua hoặc mang ra chợ địa phương tiêu thụ.
Đặc sản nổi tiếng và ý nghĩa văn hóa
Cá thòi lòi từ lâu đã trở thành đặc sản nổi tiếng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, có thể chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn như nướng muối ớt, kho tiêu hay nấu canh chua. Nhờ đặc điểm sinh học độc đáo, người dân địa phương đã sáng tạo ra nhiều cách đánh bắt như dùng xà di, đặt lờ hoặc câu tay. Giữa bãi bùn mênh mông và rừng đước xanh thẳm tại Mũi Cà Mau, nghề săn cá thòi lòi không chỉ là hoạt động kinh tế mà còn là một phần của di sản văn hóa lao động, phản ánh sự thích nghi tài tình với thiên nhiên của cộng đồng nơi đây.
