Meta được cấp bằng sáng chế AI mô phỏng người đã khuất, mở ra tranh cãi về đạo đức và nỗi đau
Cuối tháng 12 năm ngoái, Meta, công ty mẹ của Facebook, đã được cấp bằng sáng chế cho một công nghệ mô phỏng đặc biệt sử dụng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) để tạo ra "bản sao kỹ thuật số" của người dùng, bao gồm cả những người đã qua đời. Công nghệ này có thể cho phép người đã khuất tiếp tục hoạt động trên mạng xã hội, chẳng hạn như thả like, bình luận bài viết, hoặc thậm chí tham gia cuộc gọi video.
Công nghệ và mục đích của Meta
Theo tài liệu bằng sáng chế, hệ thống sẽ huấn luyện LLM dựa trên dữ liệu đặc thù của người dùng, bao gồm toàn bộ lịch sử hoạt động như bình luận, lượt thích, và bài đăng. Mục tiêu là hiểu cách người đó đã và sẽ hành xử trên nền tảng. Meta lý giải rằng công nghệ này có thể cần thiết để lấp đầy khoảng trống khi người dùng vắng mặt lâu dài hoặc đã mất, vì sự vắng mặt có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm của những người theo dõi.
Andrew Bosworth, Giám đốc công nghệ của Meta và là tác giả chính của bằng sáng chế, đã nộp đơn từ năm 2023. Tuy nhiên, người phát ngôn của Meta khẳng định với Business Insider rằng công ty hiện không có kế hoạch triển khai công nghệ này. Dù vậy, bằng sáng chế vẫn đề cập đến tiềm năng ứng dụng, đặc biệt cho các influencer hoặc nhà sáng tạo nội dung kiếm sống trên nền tảng của Meta.
Tranh cãi về đạo đức và nỗi đau
Ý tưởng này đã mở ra hàng loạt câu hỏi nhạy cảm về bản chất của công nghệ và cách con người đối diện với mất mát. Edina Harbinja, giáo sư Luật tại Đại học Birmingham chuyên về quyền kỹ thuật số, bày tỏ lo ngại: "Vấn đề không chỉ liên quan đến pháp lý, mà còn chạm tới những câu hỏi xã hội, đạo đức và triết học rất sâu sắc."
Thực tế, Meta đã suy nghĩ về di sản kỹ thuật số từ lâu, với tính năng chỉ định "người thừa kế tài khoản" ra mắt khoảng một thập kỷ trước. Trong một cuộc phỏng vấn năm 2023, CEO Mark Zuckerberg cũng đề cập đến khả năng tạo avatar ảo cho người đã mất trong metaverse, nhằm giúp người đang đau buồn sống lại ký ức.
Công nghệ thuộc nhóm "grief tech" này không mới, với các startup như Replika và You, Only Virtual (YOV) đã ra đời từ trải nghiệm cá nhân. Microsoft cũng từng đăng ký bằng sáng chế tương tự. Theo Harbinja, sự quan tâm của các "ông lớn" như Meta cho thấy lĩnh vực này đang tiến gần hơn đến dòng chính của ngành công nghệ.
Động cơ kinh doanh và tác động xã hội
Tuy nhiên, Harbinja chỉ ra rằng Meta có thể có động cơ kinh doanh rõ ràng, chẳng hạn như tăng tương tác và thu thập dữ liệu. Bà nói: "Điều đó đồng nghĩa với nhiều tương tác hơn, nhiều nội dung hơn, nhiều dữ liệu hơn. Tôi có thể thấy động cơ kinh doanh, nhưng tôi tò mò về cách họ sẽ triển khai."
Joseph Davis, giáo sư xã hội học tại Đại học Virginia, lo ngại về tác động của công cụ này đến quá trình đau buồn. Ông nhấn mạnh: "Một phần quan trọng của việc vượt qua mất mát là chấp nhận sự ra đi thực sự. Hãy để người đã khuất được yên nghỉ."
Nếu công nghệ được triển khai, nhiều câu hỏi sẽ nảy sinh, như liệu nó có áp dụng cho toàn bộ hệ sinh thái của Meta hay không, và có phân biệt được sự khác biệt giữa các nền tảng như WhatsApp và Instagram. Dù Meta chưa có kế hoạch cụ thể, bằng sáng chế này vẫn làm dấy lên cuộc tranh luận sôi nổi về ranh giới giữa công nghệ, đạo đức, và cảm xúc con người trong kỷ nguyên số.
