Khi ba người leo núi phát hiện thi thể co quắp của một đứa trẻ khoảng tám tuổi trên đỉnh Cerro El Plomo thuộc dãy Andes vào năm 1954, giới khoa học thời bấy giờ tin rằng cái lạnh cắt da cắt thịt đã ru em vào giấc ngủ vĩnh hằng. Suốt nhiều thập kỷ, câu chuyện về "Niño del Cerro El Plomo" được lưu truyền như một biểu tượng của sự hy sinh nhẹ nhàng. Nhưng kết quả nghiên cứu pháp y mới nhất đăng trên tạp chí uy tín Science Advances đã lột trần sự thật tăm tối hơn nhiều: cậu bé gục xuống bởi một hành vi bạo lực tàn bạo, không phải do hạ thân nhiệt.
Bí mật đằng sau vết thương ẩn giấu trên hộp sọ
Bằng kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính (CT) tiên tiến, các nhà nghiên cứu phát hiện một vết thương nông trên lớp da trán bên trái, nhưng ẩn sâu bên dưới là một vết nứt sọ phức tạp cùng sự tách rời nghiêm trọng dọc theo các đường khớp sọ. Nhóm khoa học áp dụng mô hình phỏng đoán sinh cơ học hiện đại, kết quả cho thấy vết thương trùng khớp với đòn đánh chí mạng từ một chiếc chùy gai hình sao – loại vũ khí bằng đá hoặc đồng phổ biến của các chiến binh Inca.
Đặc biệt, hình ảnh quét không ghi nhận bất kỳ tổn thương nào do băng giá gây ra ở các đầu ngón tay hay ngón chân, loại bỏ hoàn toàn giả thuyết tử vong do hạ thân nhiệt. Phân tích nội tạng còn tiết lộ dạ dày cậu bé chứa thức ăn chưa tiêu hóa hết và phần thực quản bị co dãn mạnh, cho thấy em đã được cho ăn một bữa no nê trước thời khắc định mệnh và xảy ra phản ứng nôn mửa dữ dội trong lúc trút hơi thở cuối cùng.
Chuyến hành hương đày đọa hàng ngàn cây số
Phân tích đồng vị bền trên từng sợi tóc của cậu bé hé lộ bức tranh chi tiết về chín tháng cuối đời. Kết quả cho thấy em đã bị ép thực hiện một cuộc hành hương dài từ 2.600 đến 2.800 kilômét, bắt đầu từ trung tâm quyền lực Cusco, băng qua nhiều vùng sinh thái trước khi đặt chân đến ngọn núi hẻo lánh ở Chile. Chế độ ăn của em thay đổi rõ rệt với tỷ lệ ngô tăng dần – loại nông sản biểu tượng gắn liền với các nghi lễ cấp nhà nước của Đế chế Inca. Điều này cho thấy cuộc hiến tế Capacocha thực chất là một quy trình chính trị - tôn giáo kéo dài nhiều tháng, kết hợp đày đọa thể xác và sự can thiệp của bộ máy quản lý đế quốc.
Lật lại hồ sơ những vụ án hiến tế cổ đại
Nghiên cứu mới cũng xem xét hồ sơ hai xác ướp trẻ em tại Cerro Esmeralda (1976), gồm một cô gái chín tuổi và một thiếu nữ 18 tuổi. Giả thuyết bị siết cổ tồn suốt nhiều thập kỷ chính thức bị bác bỏ: các công cụ quét hiện đại không tìm thấy tổn thương trên xương móng – vị trí thường gãy khi ngạt. Những vết bớt trên cổ trước đây được xác định chỉ là áp lực từ trang phục bó sát sau khi chết. Dữ liệu đồng vị khẳng định cả hai trải qua quãng đường di chuyển từ 900 đến 1.200 kilômét trong ba tháng trước khi tử vong.
Theo nghiên cứu, đối với người Inca, những đứa trẻ bị hiến tế được coi là sứ giả vĩnh hằng kết nối với thần núi (apus), củng cố quyền lực nhà nước. Nhưng dưới góc nhìn hiện đại, đằng sau lớp vỏ tâm linh là sự thật tàn nhẫn: đứa trẻ tám tuổi đã phải đi bộ xuyên núi hiểm trở trong nhiều tháng, đối mặt với sợ hãi và những cơn nôn mửa đau đớn trước khi một đòn chùy kết thúc cuộc đời. Khoa học không thể đảo ngược bi kịch, nhưng công nghệ CT và phân tích hóa học đang trả lại sự thật cho lịch sử.
