Sáng 25/5, tại Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có cuộc làm việc với Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong cuộc họp, ông yêu cầu các đại biểu tập trung phân tích rõ những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay về thể chế, cơ chế quản trị, môi trường học thuật, hạ tầng nghiên cứu và dữ liệu khoa học.
Những điểm nghẽn trong phát triển khoa học cơ bản
Theo Tổng Bí thư, việc nhận diện chính xác các điểm nghẽn là yếu tố then chốt để thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số. Sau khi Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị được ban hành, các cơ quan, bộ, ngành, địa phương đã tích cực phân tích và tìm hướng tháo gỡ. Tuy nhiên, nhiều vấn đề vẫn tồn tại kéo dài, như thiếu nguồn lực tài chính bền vững cho các nghiên cứu dài hạn, mạo hiểm; sự kết nối lỏng lẻo giữa các viện nghiên cứu và trường đại học dẫn đến phân tán nguồn lực; thiếu hạ tầng nghiên cứu trọng điểm.
Thách thức về nhân lực và hành chính
Mặc dù đã có chính sách tuyển dụng và đãi ngộ nhân tài, nhưng việc thực thi còn chậm, chưa tạo được sự yên tâm cho các nhà khoa học trẻ. Bên cạnh đó, tình trạng nặng về thủ tục hành chính trong quản lý nghiên cứu khoa học vẫn phổ biến, với nhiều báo cáo, quyết toán làm giảm thời gian nghiên cứu và ảnh hưởng đến tâm huyết của các nhà khoa học. Những điểm nghẽn này đã tồn tại nhiều năm, được nhận diện nhưng kết quả tháo gỡ còn chậm, tạo thành rào cản lớn cho các đột phá khoa học cơ bản.
Giải pháp thúc đẩy khoa học cơ bản
Để khoa học cơ bản trở thành cấu phần của năng lực phát triển quốc gia, Tổng Bí thư đề nghị cả hệ thống chính trị cần đổi mới cách làm, phân tích thẳng thắn hạn chế và xử lý quyết liệt các công việc cụ thể. Cụ thể, cần đổi mới cơ chế tài chính và đầu tư bền vững, có chính sách riêng cho các đề tài rủi ro cao; khuyến khích doanh nghiệp lớn tài trợ quỹ nghiên cứu. Các cơ quan, bộ, ngành cần xây dựng bộ tiêu chí riêng cho khoa học cơ bản, coi trọng độc lập học thuật và khoa học mở.
Phát triển hạ tầng và cải cách hành chính
Bên cạnh đó, cần phát triển hạ tầng dữ liệu, hạ tầng tri thức mở và dùng chung; quyết liệt cải cách thủ tục hành chính theo hướng tạo điều kiện thuận lợi nhất cho các đề tài nghiên cứu và các nhà khoa học. Một trong những hướng đi quan trọng là thực hiện đồng bộ, thống nhất các chủ trương của Đảng và Nhà nước về khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo ở tất cả các cơ quan liên quan, với quyết tâm và trách nhiệm cao nhất.
