Trong bối cảnh các nhà phát triển AI hàng đầu nước Mỹ vẫn đang loay hoay duy trì lợi thế, các đối thủ Trung Quốc đã nhanh chóng bắt kịp với tốc độ đáng kinh ngạc. Ngày 16/7, Moonshot AI ra mắt Kimi K3 - mô hình cho phép tải về và vận hành trên bất kỳ máy chủ nào đủ năng lực. Chỉ ba ngày sau, Alibaba tung phiên bản thử nghiệm dòng Qwen mới, tự tin chỉ đứng sau Fable (mô hình hàng đầu của Mỹ).
Các mô hình mở Trung Quốc chỉ chậm vài tháng
Theo phân tích từ Epoch AI, các mô hình trọng số mở (open-weight) mạnh nhất, phần lớn đến từ Trung Quốc, chỉ chậm hơn ranh giới công nghệ tiên tiến nhất vài tháng. Tốc độ áp dụng các hệ thống này đang bùng nổ. Dữ liệu từ OpenRouter cho thấy trong tháng 5, lượng token tiêu thụ từ các mô hình Mỹ và Trung Quốc là tương đương. Sang tháng 6, mức sử dụng mô hình Mỹ tăng 75%, nhưng mô hình Trung Quốc tăng tới 300%.
Chính phủ Mỹ lo ngại, tranh cãi về đạo đức
Sự vươn lên này gây bàng hoàng trong giới phát triển Mỹ lẫn chính quyền Trump. Một số quan chức thúc đẩy biện pháp làm chậm làn sóng AI Trung Quốc, như đưa vào danh sách đen thương mại hoặc cảnh báo doanh nghiệp Mỹ không sử dụng. Tranh cãi nổ ra về việc các phòng thí nghiệm Trung Quốc bị cho là dùng mô hình Mỹ để huấn luyện hệ thống riêng. Tuy nhiên, chính cách tiếp cận thiếu nhất quán của Mỹ trong việc cấp quyền truy cập các mô hình tiên tiến như Fable và Sol lại vô tình thúc đẩy việc áp dụng các giải pháp thay thế từ Trung Quốc.
Hiệu suất vượt trội, chi phí thấp hơn 70 lần
Ngay trước K3, GLM-5.2 của Z.ai (ra mắt tháng 6) đã vượt trội các sản phẩm của Google trong tác vụ tự chủ như tạo lập phần mềm. Các mô hình DeepSeek và MiniMax cũng chứng tỏ sức hút. Theo Artificial Analysis, chi phí mỗi tác vụ của DeepSeek là 0,04 USD, K3 là 0,95 USD, trong khi Fable lên tới 2,75 USD - đắt gấp gần 70 lần. Nhiều mô hình mở được tối ưu hiệu quả nhờ kỹ thuật “hỗn hợp chuyên gia” (MoE), chỉ kích hoạt phần liên quan đến truy vấn, giúp tiết kiệm tài nguyên tính toán - một lợi thế khi Trung Quốc bị hạn chế tiếp cận chip tiên tiến từ Mỹ.
Trung Quốc dẫn đầu về sáng chế fintech
Không chỉ AI, Trung Quốc còn vượt Mỹ về số lượng hồ sơ đăng ký sáng chế công nghệ tài chính (fintech), theo Nikkei. Khảo sát của Nikkei Asia và Patent Result tại 118 quốc gia trong 10 năm đến 2025 ghi nhận khoảng 120.000 hồ sơ, gấp 3 lần thập kỷ trước. Trung Quốc chiếm 38%, Mỹ 17%, Hàn Quốc 9%, Nhật Bản 8%. Số hồ sơ của Trung Quốc tăng gấp 10 lần so với thập kỷ trước, từ vị trí thứ 3 vươn lên dẫn đầu.
