Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư mới để tăng hiệu quả hoạt động của các Quỹ khoa học
Thực hiện Thông báo kết luận số 17-TB/CQTTBCĐ ngày 29/12/2025 của Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, Bộ Khoa học và Công nghệ đã được giao nhiệm vụ xây dựng và ban hành điều lệ mẫu mới về tổ chức và hoạt động của Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Điều này nhằm thay thế Thông tư số 03/2015/TT-BKHCN đã hết hiệu lực, tạo căn cứ thống nhất cho các cơ quan, tổ chức triển khai.
Khắc phục hạn chế từ thực tiễn triển khai trước đây
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Điều lệ mẫu ban hành kèm theo Thông tư số 03/2015/TT-BKHCN đã bộc lộ nhiều hạn chế trong thực tế. Hoạt động của các Quỹ tại bộ, ngành và địa phương chưa đồng đều, chủ yếu mới dừng ở việc cho vay từ vốn điều lệ, trong khi các chức năng quan trọng như tài trợ, bảo lãnh vốn vay hay hỗ trợ nâng cao năng lực khoa học và công nghệ chưa được triển khai hiệu quả.
Bên cạnh đó, cơ chế cho vay còn gặp khó khăn do lãi suất ưu đãi thấp, chưa thu hút được sự tham gia của ngân hàng thương mại. Nhiều Quỹ thiếu nhân lực chuyên môn về tín dụng, dẫn đến hạn chế trong tổ chức thực hiện. Tổ chức bộ máy tại một số địa phương còn mỏng, hoạt động kiêm nhiệm, thiếu tính chuyên nghiệp.
Đặc biệt, trong bối cảnh Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025 cùng các nghị định hướng dẫn đã có nhiều thay đổi, việc tiếp tục áp dụng Điều lệ cũ không còn phù hợp, gây lúng túng cho các bộ, ngành, địa phương trong quá trình xây dựng và vận hành Quỹ.
Điểm mới nổi bật trong Thông tư số 17/2026/TT-BKHCN
Thông tư mới sẽ có hiệu lực từ ngày 16/4/2026, với một số điểm mới quan trọng. Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc bổ sung nội dung "đổi mới sáng tạo", bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025. Đồng thời, Thông tư đưa vào quy định về quản trị rủi ro trong hoạt động của Quỹ.
Theo đó, cơ chế quản trị rủi ro được thiết lập phù hợp với đặc thù khoa học, công nghệ. Các rủi ro khách quan, phát sinh ngoài dự kiến nhưng đã tuân thủ đúng quy trình có thể được xem xét chấp nhận. Việc đánh giá rủi ro theo từng giai đoạn là cơ sở để quyết định tiếp tục, điều chỉnh hoặc chấm dứt nhiệm vụ, bảo đảm linh hoạt và hiệu quả.
Thông tư cũng bổ sung quy định về ứng dụng nền tảng số trong quản lý, giám sát, đánh giá hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong vận hành Quỹ. Cùng với đó là các cơ chế mới như đồng tài trợ giữa Nhà nước với doanh nghiệp, tổ chức nhằm huy động nguồn lực xã hội cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.
Nguyên tắc hoạt động và cơ chế tổ chức được điều chỉnh
Theo Điều lệ mẫu, Quỹ là tổ chức tài chính nhà nước hoạt động không vì lợi nhuận, có tư cách pháp nhân, thực hiện tiếp nhận và sử dụng nguồn tài chính từ ngân sách nhà nước và các nguồn hợp pháp khác. Quỹ có chức năng tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ các chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời hỗ trợ ứng dụng, chuyển giao công nghệ, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp sáng tạo.
Cơ chế tổ chức được điều chỉnh theo hướng phân định rõ vai trò: Hội đồng quản lý tập trung vào định hướng chiến lược và giám sát; Cơ quan điều hành chủ động triển khai các hoạt động tài trợ, đặt hàng, hỗ trợ và các hoạt động khác của Quỹ theo quy định của pháp luật và Điều lệ, bảo đảm tính linh hoạt và kịp thời trong quá trình tổ chức thực hiện.
Nguyên tắc hoạt động của Quỹ nhấn mạnh tính công khai, minh bạch, cạnh tranh, gắn với nhu cầu thị trường và lấy doanh nghiệp làm trung tâm. Việc lựa chọn tổ chức, cá nhân thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải bảo đảm công bằng, bình đẳng, dựa trên năng lực và kinh nghiệm.
Khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp và khu vực tư nhân
Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế đồng tài trợ được quy định rõ, khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp và khu vực tư nhân trong thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Theo đó, ngân sách nhà nước sẽ ưu tiên hỗ trợ ở giai đoạn nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu ứng dụng, trong khi tỷ lệ đóng góp của doanh nghiệp tăng dần theo mức độ phát triển công nghệ và khả năng thương mại hóa.
Thông tư cũng quy định rõ việc tiếp nhận và sử dụng nguồn kinh phí ngoài ngân sách; tăng cường trách nhiệm giải trình và giám sát. Các Quỹ đã được thành lập, Điều lệ tổ chức và hoạt động của Quỹ được ban hành trước ngày Thông tư này có hiệu lực, cần thực hiện rà soát, sửa đổi, bổ sung Điều lệ để phù hợp quy định mới trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày Thông tư có hiệu lực thi hành.
Việc ban hành Thông tư mới là cần thiết nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đồng thời tạo hành lang pháp lý rõ ràng để các Quỹ hoạt động hiệu quả hơn, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong giai đoạn mới.
