Rãnh Mariana: Thế giới bí ẩn sâu nhất hành tinh và dấu chân con người
Nằm biệt lập ở phía tây Thái Bình Dương, không xa Biển Đông, rãnh Mariana không chỉ là "vết sẹo" sâu nhất trên bề mặt Trái Đất mà còn là một thế giới hoàn toàn khác biệt, nơi sự sống tồn tại trong điều kiện cực kỳ khắc nghiệt và đang đối mặt với những mối đe dọa từ con người.
Môi trường khắc nghiệt và sự sống kỳ diệu
Theo Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), rãnh Mariana có hình lưỡi liềm, dài khoảng 2.550 km và rộng trung bình 69 km. Điểm sâu nhất của nó là Vực thẳm Challenger, với độ sâu đo được từ 10.935 m đến 10.994 m. Nếu đặt đỉnh Everest xuống đáy rãnh, ngọn núi cao nhất thế giới vẫn sẽ nằm sâu hơn mặt nước khoảng 2 km, cho thấy quy mô khổng lồ của khu vực này.
Dưới đáy vực thẳm, áp suất thủy tĩnh đạt khoảng 1.086 bar, cao gấp hơn 1.000 lần so với mực nước biển, được ví như một con voi châu Phi đứng trên ngón tay cái. Nhiệt độ chỉ dao động từ 1°C đến 4°C, và ánh sáng mặt trời hoàn toàn biến mất từ sau độ sâu 1.000 m, tạo nên một môi trường tối tăm và lạnh giá.
Tuy nhiên, sự sống vẫn tìm được cách tồn tại. Loài động vật có xương sống sống sâu nhất từng được ghi nhận là cá sư tử Mariana, xuất hiện ở độ sâu hơn 8.100 m. Loài cá này có làn da trong suốt, không vảy và cơ thể chứa phần lớn là nước, giúp cân bằng áp suất. Bộ xương của chúng không cốt hóa hoàn toàn mà tồn tại dưới dạng sụn mềm dẻo, hạn chế nguy cơ gãy vỡ. Hệ sinh thái đáy sâu chủ yếu phụ thuộc vào "tuyết biển", xác sinh vật phù du và các hạt hữu cơ rơi xuống từ tầng mặt, đây là nguồn năng lượng chính duy trì sự sống.
Dấu chân ô nhiễm của con người
Mặc dù biệt lập, rãnh Mariana không thể tránh khỏi tác động của con người. Nghiên cứu trên tạp chí Nature Ecology and Evolution cho thấy nồng độ các chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy như PCB trong cơ thể các loài giáp xác tại đây cao một cách đáng báo động, thậm chí gấp 50 lần so với cua ở sông Liaohe, một trong những con sông ô nhiễm nhất Trung Quốc.
Không chỉ có hóa chất, trong cuộc thám hiểm năm 2019, nhà thám hiểm Victor Vescovo đã tìm thấy một túi nhựa và vỏ kẹo ngay tại điểm sâu nhất của Trái Đất. Phát hiện này khiến các nhà khoa học lo ngại rãnh Mariana đang dần trở thành "điểm dừng chân cuối cùng" của rác thải nhân loại.
Hành trình thám hiểm không ngừng
Lịch sử khám phá rãnh Mariana gắn liền với nhiều dấu mốc quan trọng. Năm 1875, tàu HMS Challenger lần đầu đo được độ sâu hơn 8.000 m. Đến năm 1960, Don Walsh và Jacques Piccard trở thành những người đầu tiên chạm tới đáy Vực thẳm Challenger. Năm 2012, đạo diễn James Cameron lặn đơn độc xuống đáy rãnh trong gần 3 giờ. Gần đây, tàu lặn Fendouzhe của Trung Quốc đã xác định hơn 7.500 loài vi sinh vật mới, trong đó gần 90% chưa từng được biết đến.
Rãnh Mariana không chỉ là một kỳ quan tự nhiên mà còn là lời cảnh báo về tác động của con người lên môi trường sâu thẳm nhất hành tinh.
