Việt Nam xây dựng nền tảng pháp lý đồng bộ thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số
Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã xác định rõ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những động lực then chốt để đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045. Để hiện thực hóa mục tiêu quan trọng này, Bộ Khoa học và Công nghệ đã và đang triển khai nhiều chương trình và giải pháp trọng tâm, tạo nền tảng pháp lý đồng bộ và thông thoáng.
Hoàn thiện thể chế pháp lý
Theo ông Hoàng Anh Tú - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ đã chủ trì xây dựng và trình Quốc hội thông qua 10 Luật thuộc lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong Kỳ họp thứ 9 và thứ 10 của Quốc hội khóa XV. Song song với đó, Bộ đang tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện các Nghị định cùng các văn bản hướng dẫn cho 10 Luật này, nhằm kịp thời trình cấp có thẩm quyền ban hành, đảm bảo chúng có hiệu lực cùng thời điểm với các Luật.
Theo tổng hợp của Bộ Khoa học và Công nghệ, trong năm 2025, Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành đã nỗ lực rất lớn trong việc xây dựng và hoàn thiện thể chế. Cụ thể, Quốc hội đã thông qua 7 luật về chuyển đổi số và 8 luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Chính phủ ban hành 15 Nghị định về chuyển đổi số và 23 nghị định về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các bộ ban hành 6 thông tư về chuyển đổi số và 47 thông tư về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Những kết quả này đã tạo nên một nền tảng pháp lý quan trọng, tương đối đồng bộ và thông thoáng, làm tiền đề để bước sang năm 2026 tập trung chuyển mạnh từ hoàn thiện thể chế sang tổ chức thực hiện. Mục tiêu là khai thác hiệu quả các cơ chế, chính sách đã ban hành, tạo chuyển biến thực chất trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Phát triển công nghệ chiến lược và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược (Quyết định số 1131/QĐ-TTg). Đây là cơ sở để cấp có thẩm quyền xem xét và ban hành các cơ chế, chính sách đột phá nhằm phát triển công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, hướng đến khả năng tự chủ công nghệ quốc gia.
Về một số chương trình, đề án và giải pháp trọng tâm trong thời gian tới, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay. Mục tiêu đến năm 2030 là nghiên cứu, làm chủ công nghệ thiết kế, tích hợp, chế tạo, thử nghiệm và đưa vào ứng dụng 6 sản phẩm công nghệ chiến lược, bao gồm:
- Mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo tiếng Việt
- AI camera xử lý tại biên
- Robot di động tự hành
- Hệ thống và thiết bị mạng di động 5G
- Hạ tầng mạng blockchain và các lớp ứng dụng truy xuất nguồn gốc, tài sản mã hóa
- Thiết bị bay không người lái
Ngoài ra, Bộ Khoa học và Công nghệ đang xây dựng và trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ điều chỉnh, bổ sung danh mục công nghệ chiến lược. Các chương trình khác bao gồm chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026 - 2030, chương trình quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo, chiến lược phát triển và ứng dụng UAV đến năm 2030, và thành lập, vận hành Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia.
"Hạt nhân" của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo
Theo ông Chu Thúc Đạt - Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ đã khẩn trương hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động ứng dụng, chuyển giao, đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nổi bật là Bộ đã tham mưu Chính phủ trình Quốc hội ban hành Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cùng với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ. Các văn bản hướng dẫn cũng đang được xây dựng đồng bộ để đảm bảo hiệu lực thi hành.
Các cơ chế chính sách được ban hành đã tạo dựng khung pháp lý cho hoạt động đổi mới sáng tạo, thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp và nền kinh tế, đồng thời thúc đẩy hoạt động chuyển giao công nghệ một cách hiệu quả, đồng bộ, phù hợp với yêu cầu thực tiễn và chủ trương phát triển kinh tế - xã hội.
Một giải pháp quan trọng khác là phát triển hệ thống trung tâm đổi mới sáng tạo tại địa phương. Bộ Khoa học và Công nghệ đã phối hợp với nhiều địa phương như Thành phố Hồ Chí Minh, Bắc Ninh, Vĩnh Long, Tây Ninh, Phú Thọ… để xây dựng kế hoạch và triển khai mô hình trung tâm đổi mới sáng tạo. Đồng thời, Bộ đã thành lập tổ công tác hỗ trợ tư vấn xây dựng và vận hành các trung tâm này.
Các trung tâm được kỳ vọng sẽ trở thành "hạt nhân" của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, đóng vai trò kết nối nguồn lực, hỗ trợ doanh nghiệp, và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vào sản xuất và kinh doanh.
Chuyển đổi số quốc gia
Đối với lĩnh vực chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết Quốc hội đã ban hành Luật Chuyển đổi số. Hiện nay, Bộ đang tiếp tục xây dựng các văn bản hướng dẫn Luật Chuyển đổi số để trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ ban hành theo quy định.
Ngoài ra, nhằm thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ đã và đang xây dựng Chiến lược chuyển đổi số quốc gia đến năm 2035, với định hướng đến năm 2040. Dự kiến, Chiến lược này sẽ được trình Thủ tướng Chính phủ xem xét phê duyệt trong tháng 6/2026.
Song song đó, Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang khẩn trương tái cấu trúc các chương trình khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia, trong đó có Chương trình quốc gia về Đổi mới công nghệ gắn với phát triển công nghiệp. Qua đó, hỗ trợ các doanh nghiệp, tổ chức hoàn thiện, ứng dụng, đổi mới và làm chủ công nghệ, nhằm tạo đột phá về năng suất, chất lượng sản phẩm, dịch vụ, góp phần đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
