NASA công bố hình ảnh tuyệt đẹp về thiên hà Messier 82, còn gọi là 'thiên hà xì gà'
Ngày 17/4, chuyên mục Hình ảnh Thiên văn trong ngày của Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) đã công bố một hình ảnh nổi bật về thiên hà Messier 82 (M82), mang đến cái nhìn chi tiết và ấn tượng về vũ trụ xa xôi.
Thiên hà bùng nổ sao với tốc độ hình thành đáng kinh ngạc
Messier 82, thường được biết đến với biệt danh "thiên hà xì gà", là một thiên hà bùng nổ sao nằm cách Trái Đất khoảng 12 triệu năm ánh sáng trong chòm sao Đại Hùng. Với đường kính khoảng 30.000 năm ánh sáng, M82 nổi bật nhờ tốc độ hình thành sao đặc biệt cao và phát xạ mạnh ở bước sóng hồng ngoại.
Hình ảnh tuyệt đẹp của M82 được chụp bởi kính viễn vọng Hubble, cho thấy màu đỏ thể hiện hydro và ánh sáng hồng ngoại, trong khi màu xanh lam và vàng lục thể hiện các bước sóng ánh sáng nhìn thấy được. Hoạt động bùng nổ sao trong M82 được kích hoạt bởi tương tác hấp dẫn với thiên hà lân cận M81, làm nén khí liên sao và tạo điều kiện cho các đợt hình thành sao diễn ra dữ dội.
Chi tiết lõi thiên hà và hiện tượng 'siêu gió'
Hình ảnh chi tiết nhất về lõi của thiên hà M82 từng được ghi lại bởi kính viễn vọng Hubble, cho thấy ánh sáng phát ra từ lưu huỳnh (màu đỏ), ánh sáng nhìn thấy và tia cực tím từ oxy (màu xanh lá cây và xanh lam) và ánh sáng từ hydro (màu lục lam). Tại vùng trung tâm, các ngôi sao trẻ được sinh ra với tốc độ nhanh gấp khoảng 10 lần so với toàn bộ Dải Ngân Hà.
Quá trình hình thành sao cường độ cao đi kèm với các vụ nổ siêu tân tinh và gió sao mạnh từ những ngôi sao khối lượng lớn, tạo nên hiện tượng "siêu gió". Dòng siêu gió này đẩy vật chất ra khỏi trung tâm thiên hà, hình thành các cấu trúc dạng sợi kéo dài gồm khí hydro nguyên tử phát xạ, có thể quan sát rõ trong các ảnh kính thiên văn sử dụng dữ liệu băng hẹp.
Tác động và giới hạn của bùng nổ sao
Một phần vật chất trong dòng chảy chứa các nguyên tố nặng được tổng hợp trong lõi sao, sau đó bị đẩy ra ngoài và có thể thoát vào không gian liên thiên hà, góp phần làm giàu môi trường liên thiên hà bằng các nguyên tố hóa học. Tuy nhiên, tốc độ hình thành sao cao bất thường cũng mang tính tự giới hạn.
Khi vật chất khí bị tiêu thụ hoặc bị phân tán quá nhanh, nguồn nguyên liệu cho việc tạo sao mới sẽ suy giảm. Các nhà khoa học dự đoán giai đoạn bùng nổ sao trong M82 có thể kéo dài khoảng 100 triệu năm trước khi giảm dần cường độ.
Lịch sử và khả năng quan sát
M82 được nhà thiên văn học người Đức Johann Elert Bode phát hiện năm 1774. Với độ sáng biểu kiến khoảng 8,4, thiên hà này có thể được quan sát như một vệt sáng mờ bằng ống nhòm, nhưng cần kính thiên văn lớn để phân giải chi tiết vùng lõi. Hình ảnh từ NASA không chỉ làm sáng tỏ cấu trúc của M82 mà còn mở ra những hiểu biết mới về quá trình hình thành sao trong vũ trụ.
