Cuốn sách 'Những nhà khoa học tiên phong' của Andrew Robinson, do NXB Kim Đồng ấn hành, mang đến câu chuyện hấp dẫn về lịch sử các phát minh nổi tiếng. Tác phẩm khắc họa chân dung những nhà khoa học vĩ đại, những người đã cống hiến cả cuộc đời với niềm đam mê và tinh thần học hỏi không ngừng.
Galileo phản bác Aristotle để khai mở vũ trụ
Galileo đã dũng cảm phản bác nhiều quan niệm của Aristotle về sự vận hành của vũ trụ. Dù phải chịu nhiều chỉ trích từ dư luận, ông vẫn kiên định với những khám phá của mình. Khám phá vũ trụ chính là đam mê lớn nhất trong cuộc đời Galileo.
Hành trình tìm kiếm sự ủng hộ
Vì yêu thích nghiên cứu và viết lách hơn giảng dạy, Galileo khao khát trở về quê hương Tuscany. Ông đã tìm cách lấy lòng Thân vương Cosimo de'Medici, người sau này trở thành Đại công tước Tuscany. Năm 1606, ông đề tặng cuốn sách về la bàn quân sự cho Cosimo. Trong tác phẩm 'Sứ giả từ các vì sao', Galileo đặt tên bốn vệ tinh của sao Mộc là 'các sao Medici' để vinh danh Cosimo và ba người em của ông. Đến tháng 6 năm 1610, nỗ lực của Galileo được đền đáp: ông được bổ nhiệm làm nhà toán học và triết học cho Đại học Công tước xứ Tuscany, với mức lương 1.000 scudi mỗi năm, một số tiền lớn thời bấy giờ. Tháng 9 cùng năm, Galileo rời Padua thuộc Cộng hòa Venice để đến Florence, gia nhập triều đình Medici, và sau đó đến Rome, nơi có Tòa án Dị giáo đáng sợ. Ông cũng trở thành nhà toán học chính tại Đại học Pisa mà không cần giảng dạy.
Những khám phá thiên văn vĩ đại
Tiếp tục nghiên cứu kính viễn vọng, Galileo giải thích sự thay đổi đường kính của Sao Kim là do khoảng cách từ nó đến Trái Đất thay đổi. Các pha của Sao Kim mà ông quan sát được là bằng chứng cho thấy Sao Kim quay quanh Mặt Trời, trái với thuyết Ptolemy. Galileo cũng phát hiện hai ngôi sao nhỏ gần Sao Thổ, sau này được xác định là vành đai Sao Thổ bởi nhà thiên văn học người Hà Lan Christian Huygens vào năm 1659.
Mùa xuân năm 1611, Galileo ở lại Rome hai tháng và được Giáo hoàng Paul V tiếp kiến. Ông gặp Christoph Clavius, Trưởng khoa toán của Collegio Romano. Dù Clavius bác bỏ khẳng định của Galileo về bề mặt gồ ghề của Mặt Trăng, ông vẫn xác nhận các quan sát qua kính viễn vọng. Các nhà toán học Dòng Tên khác lại ủng hộ kết luận của Galileo. Tại Rome, Galileo được kết nạp vào Viện Hàn lâm Lincei, một trong những hội khoa học lâu đời nhất thế giới. Ông đặt biểu tượng linh miêu của Viện trên các ấn phẩm của mình, hai trong số đó được viện bảo trợ xuất bản.
Cuốn đầu tiên là 'Những bức thư về các vết Mặt Trời', viết để đáp lại quan sát của nhà toán học Dòng Tên người Đức Christoph Scheiner. Các vết đen Mặt Trời mà Galileo phát hiện là thách thức mới đối với khẳng định của Aristotle rằng các thiên thể hoàn hảo. Cuộc tranh chấp ai là người đầu tiên phát hiện vết đen Mặt Trời giữa Scheiner và Galileo đã khiến Galileo mất đi nhiều bạn bè trong Giáo hội.
Viện Hàn lâm Lincei cũng bảo trợ cho tác phẩm 'Người thực nghiệm' năm 1623 của Galileo. Cuốn sách công kích một nhà toán học Dòng Tên ở Đại học Rome vì giải thích về sao chổi. Thực tế, nhà toán học này theo cách giải thích của Tycho Brahe năm 1577, cho rằng sao chổi là thiên thể tồn tại trên trời, phía trên Mặt Trăng, và ông đã đúng, trong khi Galileo sai khi cho rằng sao chổi là ảo ảnh quang học do hơi nước từ Trái Đất.
Galileo đề tặng 'Người thực nghiệm' cho Giáo hoàng Urban VIII, người khi còn là Hồng y Maffeo Barberini từng đứng đầu Viện Hàn lâm. Cuốn sách đưa huy hiệu dòng họ Barberini lên trang nhan đề và chứa khẳng định rằng con người có thể hiểu vũ trụ qua ngôn ngữ toán học.
Những thách thức và tranh cãi
Dù được người La Mã nể trọng, Galileo lại bị giới triết gia Tuscany đón tiếp lạnh nhạt. Sau khi cuốn 'Các vật thể trong nước' ra đời năm 1612, ba nhà triết học Đại học Pisa cùng các nhà phê bình ở Florence đã hợp sức hạ bệ uy tín của ông, người đã thách thức thế giới quan Aristotle của họ.
Cuốn sách 'Những nhà khoa học tiên phong' không chỉ kể về những phát minh mà còn khắc họa tinh thần kiên định và đam mê cháy bỏng của Galileo, người đã thay đổi cách nhìn của nhân loại về vũ trụ.
