Tập đoàn công nghệ khổng lồ Google đang gây xôn xao dư luận khi xin phép Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ thả 32 triệu con muỗi ra môi trường tự nhiên trong hai năm tới. Nhiều người tỏ ra khó hiểu khi một công ty công nghệ lại tham gia vào hoạt động liên quan đến muỗi. Tuy nhiên, mục tiêu thực sự của dự án là giảm mạnh số lượng loài côn trùng nguy hiểm nhất đối với con người.
Chiến lược sinh học giảm muỗi bằng cách thả muỗi
Kế hoạch được thực hiện thông qua dự án Debug thuộc Verily Health, công ty công nghệ y tế trong hệ sinh thái Alphabet, tập đoàn mẹ của Google. Nếu được phê duyệt, 16 triệu con muỗi sẽ được thả tại Florida và 16 triệu con tại California. Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng đây là chiến lược sinh học đã được nghiên cứu nhiều năm. Những cá thể được thả không phải muỗi thông thường mà là muỗi đực mang vi khuẩn Wolbachia.
Muỗi đực không hút máu, mang vi khuẩn gây vô sinh
Muỗi đực không hút máu người nên không truyền bệnh. Chúng được nuôi để mang vi khuẩn Wolbachia. Khi giao phối với muỗi cái ngoài tự nhiên, vi khuẩn này khiến trứng không thể phát triển, tạo ra vòng lặp giảm sinh sản. Sau mỗi thế hệ, số lượng muỗi trong khu vực giảm dần. Nếu duy trì thả muỗi liên tục, quần thể muỗi truyền bệnh có thể bị kiểm soát ở mức rất thấp.
Thách thức công nghệ và vai trò của AI
Việc phân biệt chính xác muỗi đực và muỗi cái với tốc độ cao là bài toán công nghệ quan trọng. Dự án Debug ứng dụng trí tuệ nhân tạo và thị giác máy tính để tự động nhận diện giới tính muỗi, tính toán mật độ thả phù hợp và xác định khu vực có nguy cơ dịch bệnh cao.
Hiệu quả đã được kiểm chứng tại Singapore và Trung Quốc
Tại Singapore, thả hàng triệu muỗi đực mang Wolbachia giúp giảm 80-90% số lượng muỗi Aedes aegypti chỉ sau một năm, số ca mắc sốt xuất huyết giảm hơn 70%. Tại Quảng Châu, Trung Quốc, thử nghiệm từ năm 2015 cho thấy số ấu trùng gần như biến mất, mật độ muỗi trưởng thành giảm 97%. Một ngôi làng tại quận Bạch Vân thả hơn 100 triệu con muỗi đực mang Wolbachia trong 7 năm, không ghi nhận ca sốt xuất huyết nào.
Chi phí cao và những lo ngại về sinh thái
Công nghệ Wolbachia chưa thể trở thành giải pháp phổ biến do chi phí triển khai cao, đòi hỏi cơ sở nuôi muỗi chuyên dụng, hệ thống phân loại tự động và đội ngũ kỹ thuật. Muỗi không bị xóa sổ hoàn toàn; nếu ngừng thả, quần thể tự nhiên có thể phục hồi. Một số chuyên gia lo ngại tác động sinh thái lâu dài khi đưa số lượng lớn côn trùng mang cùng chủng vi khuẩn vào hệ sinh thái đa dạng.
Tương lai của cuộc chiến chống bệnh truyền nhiễm
Kế hoạch thả 32 triệu con muỗi của Google cho thấy cuộc chiến chống bệnh truyền nhiễm ngày càng dựa vào công nghệ sinh học và trí tuệ nhân tạo. Nếu thành công, đây có thể là một trong những dự án kiểm soát muỗi quy mô lớn nhất tại Mỹ, mở ra hướng tiếp cận mới trong nỗ lực giảm thiểu các bệnh nguy hiểm do muỗi truyền trên toàn thế giới.
