Giới khoa học Nhật Bản đang đưa ra những cảnh báo nghiêm trọng về khả năng xảy ra siêu động đất tại các khu vực như Hokkaido và Okinawa, dựa trên dữ liệu quan trắc hiện đại và lịch sử địa chấn. Những trận động đất cực lớn này, với chu kỳ lên tới hàng trăm năm, có thể giải phóng năng lượng khổng lồ và gây ra sóng thần tàn khốc.
Dấu hiệu nhắc nhớ về trận động đất năm 2011
Theo tờ Asahi Shimbun, các nghiên cứu mới cho thấy các khu vực dọc theo rãnh Chishima và rãnh Nhật Bản có nguy cơ cao. Năm 2017, Trụ sở Thúc đẩy Nghiên cứu Động đất của chính phủ Nhật Bản đã cảnh báo rãnh Chishima, kéo dài từ đông bắc Thái Bình Dương đến phía đông Hokkaido, đang ở "mức độ khẩn cấp cao" về khả năng xảy ra động đất từ 8,8 độ trở lên. Dấu tích sóng thần cho thấy các đợt sóng thần lớn tại miền Bắc Nhật Bản lặp lại chu kỳ 340-380 năm, và đã 400 năm trôi qua kể từ trận sóng thần lớn trên rãnh Chishima vào thế kỷ 17.
Năng lượng địa chất tích tụ âm thầm
Một nghiên cứu công bố vào tháng 2 năm nay do Giáo sư Kazuyoshi Nanjo từ Đại học Shizuoka dẫn đầu đã phân tích các trận động đất nhỏ và vừa để tính chỉ số "b-value". Chỉ số này càng thấp càng cho thấy năng lượng tích tụ. Trước trận động đất mạnh 9 độ năm 2011, khu vực ngoài khơi Sanriku duy trì b-value thấp từ giữa thập niên 2000. Hiện nay, các nhà khoa học phát hiện một vùng rộng khoảng 20 km² ngoài khơi Hokkaido có b-value rất thấp kể từ năm 2008, tương tự vùng Sanriku trước thảm họa. Cả hai đều là "vùng trống địa chấn" lâu chưa có động đất lớn. Giáo sư Nanjo nhấn mạnh: "Chúng tôi không thể dự báo chính xác siêu động đất sẽ xảy ra lúc nào hay quy mô của nó. Điều duy nhất có thể khẳng định là mọi người cần chuẩn bị với giả định nó có thể xảy ra bất cứ lúc nào, dành ưu tiên cao nhất cho công tác phòng chống thiên tai." Trận động đất năm 2011 đã khiến hơn 19.700 người thiệt mạng và hơn 2.500 người mất tích.
Quan trắc chuyển động mảng kiến tạo
Nhóm nghiên cứu do Trợ lý Giáo sư Fumiaki Tomita từ Đại học Tohoku đứng đầu đã lắp đặt thiết bị tại ba vị trí dưới đáy biển ngoài khơi Nemuro, Hokkaido, để theo dõi chuyển động vỏ Trái Đất. Đây là lần đầu tiên dữ liệu được thu thập gần một "vùng trống địa chấn". Trong 5 năm từ 2019, họ phát hiện mảng Thái Bình Dương và mảng lục địa phía trên dịch chuyển khoảng 8 cm mỗi năm theo cùng hướng, cho thấy chúng bám chặt vào nhau thay vì trượt nhẹ. Điều này đồng nghĩa năng lượng địa chất tiếp tục tích tụ và cuối cùng vượt ngưỡng, dẫn tới động đất lớn. Ở trận siêu động đất 2011, độ dịch chuyển mảng kiến tạo ước tính khoảng 25 m. Hiện tại, mức dịch chuyển ngoài khơi Nemuro đã đạt 20-30 m, cho thấy khu vực đã bước vào trạng thái đủ điều kiện cho một trận siêu động đất. "Năng lượng vẫn liên tục tích tụ, chúng ta phải chuẩn bị sẵn sàng với khả năng động đất có thể xảy ra bất cứ lúc nào," ông Tomita nói.
Tác động gần đây
Vào ngày 28/7, một trận động đất mạnh 7,1 độ đã xảy ra tại tỉnh Kumamoto trên đảo Kyushu, làm sập trung tâm thương mại Aeon Mall và khiến hàng chục người mắc kẹt. Ít nhất 13 người thiệt mạng, trong đó có một lao động Việt Nam. Giới chức nghi ngờ rò rỉ khí gas gây nổ tại Aeon Mall sau động đất. Đến sáng 29/7, 10 người vẫn mất tích. Các nhà khoa học cảnh báo rằng những sự kiện này là lời nhắc nhở về nguy cơ lớn hơn từ siêu động đất.
