Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đã nhấn mạnh yêu cầu phải có chương trình quốc gia đào tạo nhân lực công nghệ lượng tử, cơ chế đặc thù để thu hút, trọng dụng nhân tài. Công nghệ lượng tử đang nổi lên như một lĩnh vực gắn trực tiếp với tự chủ chiến lược và an ninh dữ liệu của các quốc gia.
Cuộc đua toàn cầu về nhân lực lượng tử
Theo Quantum Index Report 2025 (MIT IDE), tin tuyển dụng về kỹ năng lượng tử đã tăng gấp ba lần từ năm 2011 đến giữa năm 2024 tại Mỹ. Lượng tử đòi hỏi nền tảng giao thoa giữa vật lý, toán học, khoa học máy tính và kỹ thuật hệ thống, yêu cầu đào tạo dài hạn. Những quốc gia đi sau vẫn có cơ hội tham gia nếu chuẩn bị sớm đội ngũ nghiên cứu, kỹ sư và chuyên gia triển khai.
Doanh nghiệp “trải thảm đỏ” đón nhân tài
Chủ tịch Hội đồng quản trị FPT Trương Gia Bình từng chia sẻ: “không có tài nguyên nào quý hơn con người” và “không có lợi thế cạnh tranh nào bền vững hơn con người”. FPT đang triển khai đồng thời 3 hướng: chiêu mộ trực tiếp chuyên gia, tiến sĩ lượng tử; ban hành chính sách đào tạo tiến sĩ công nghệ chiến lược với hỗ trợ tối đa 500 triệu đồng cho mỗi nghiên cứu sinh lượng tử trong bốn năm; và chủ động đào tạo thế hệ kế cận thông qua chương trình tìm kiếm tài năng trẻ.
FPT mở rộng hợp tác với các cơ sở đào tạo công nghệ hàng đầu như Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội, Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông - Đại học Bách khoa Hà Nội, Trường Đại học Công nghệ Thông tin - Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh và Trường Đại học FPT. Với Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, FPT tham gia tư vấn, thẩm định nội dung chuyên môn cho chương trình đào tạo lượng tử và hỗ trợ kết nối chuyên gia để xây dựng phòng thí nghiệm – một trong những phòng thí nghiệm lượng tử đầu tiên trong hệ thống đại học tại Việt Nam.
Cửa sổ cơ hội cho trí thức lượng tử Việt
TS Võ Văn Tuấn, Giám đốc Quantum Lab của FPT, sau hơn một thập kỷ nghiên cứu tại Nhật Bản với nhiều công trình đăng trên Physical Review Letters và Physical Review Research, đã quyết định trở về Việt Nam. Ông nhận định: “cửa sổ cơ hội đặc biệt” của đất nước khi công nghệ lượng tử đang ở giai đoạn chuyển tiếp giữa khoa học nền tảng và kỹ thuật hệ thống. “Nếu chờ đến khi công nghệ đã hoàn toàn trưởng thành, Việt Nam có thể mua được sản phẩm, nhưng sẽ khó có được năng lực làm chủ”, ông nhấn mạnh.
TS Vũ Thành Long, người nhận bằng Tiến sĩ từ Đại học quốc gia Singapore và từng nghiên cứu tại MIT, hiện công tác tại Phòng thí nghiệm quốc gia Tây bắc Thái bình dương (PNNL), Hoa Kỳ, cho rằng: “Việt Nam nên lựa chọn chiến lược phát triển hạ tầng công nghệ lượng tử đi đôi với đào tạo nguồn nhân lực để tiến tới làm chủ công nghệ lượng tử”. Ông phân tích việc đầu tư vào hạ tầng công nghệ lượng tử sẽ “giúp Việt Nam tránh rủi ro chiến lược trong việc phụ thuộc vào công nghệ lõi của nước ngoài ở cả khâu đào tạo và nghiên cứu”.
GS. TS Nguyễn Ngọc Tú, Giáo sư tại Kennesaw State University (KSU), Hoa Kỳ, chuyên gia về tính toán lượng tử, truyền thông lượng tử và mã hóa hậu lượng tử, cho rằng Việt Nam cần tham gia ngay từ bây giờ. Ông kỳ vọng có thể hỗ trợ kết nối giữa các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp trong nước với mạng lưới chuyên gia quốc tế nhằm thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, chuyển giao tri thức và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Ông đánh giá cao việc các doanh nghiệp như FPT đã chủ động đầu tư, tạo môi trường hấp dẫn để thu hút chuyên gia Việt Nam từ nước ngoài trở về.
Công nghệ lượng tử là cuộc đua dài hạn, khó và đòi hỏi nguồn lực lớn. Khi Nhà nước xác lập định hướng chiến lược, các viện trường tạo nền tảng đào tạo - nghiên cứu, doanh nghiệp đầu tư nguồn lực và chuyên gia người Việt toàn cầu trở về đóng góp, Việt Nam có cơ hội từng bước tham gia vào chuỗi giá trị lượng tử toàn cầu.
