Kính ALMA tại Chile chụp bức ảnh lớn nhất về trung tâm Dải Ngân hà
Theo The Guardian ngày 27.2, kính viễn vọng chuyên dụng Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA) đặt tại Chile đã ghi lại bức ảnh lớn nhất từ trước đến nay về khu vực trung tâm của Dải Ngân hà. Hình ảnh này mang đến cái nhìn toàn cảnh rõ nét nhất, hé lộ sự phân bố phức tạp của khí phân tử trong vùng phân tử trung tâm (CMZ), một khu vực quan trọng cho nghiên cứu thiên văn.
Ý nghĩa khoa học và thẩm mỹ của bức ảnh
Ông Steven Longmore, trưởng nhóm dự án và giáo sư vật lý thiên văn tại Đại học Liverpool John Moores (Anh), cho biết bức ảnh không chỉ khơi gợi trí tưởng tượng của công chúng mà còn có giá trị khoa học sâu sắc. Ông giải thích: "Các điều kiện ở trung tâm Dải Ngân hà, như nhiệt độ cao, áp suất lớn và nhiễu loạn mạnh, tương tự môi trường trong các thiên hà ở vũ trụ sơ khai, khi phần lớn các ngôi sao ngày nay được hình thành. Những thiên hà xa xôi khó quan sát chi tiết, nhưng ở trung tâm thiên hà của chúng ta, chúng ta có thể nghiên cứu từng ngôi sao và hành tinh đang hình thành."
Dự án Khảo sát thăm dò ALMA CMZ, quy tụ hơn 160 nhà khoa học và triển khai trong nhiều năm, đã vượt qua những hạn chế của các quan sát trước đây. Ông Longmore so sánh: "Trước đây, chúng ta chỉ có vài bức ảnh rời rạc như từng con phố, chứ chưa có bản đồ toàn thành phố. Điều này khiến chúng ta nhìn thấy từng đám mây khí riêng lẻ nhưng chưa hiểu rõ mối liên hệ giữa chúng." Bức ảnh mới đã thay đổi hoàn toàn, cung cấp cái nhìn tổng thể và chi tiết.
Phát hiện bất ngờ và kế hoạch tương lai
Nhóm nghiên cứu đặc biệt bất ngờ khi phát hiện các sợi vật chất dài và mảnh trong hình ảnh, những dòng khí đang chảy có khả năng tạo ra các ngôi sao và hành tinh. Ông Longmore nhấn mạnh đây là phát hiện ngoài mong đợi, mở ra hướng nghiên cứu mới về quá trình hình thành thiên thể.
Ngoài giá trị khoa học, ông cũng đề cao vẻ đẹp thẩm mỹ của bức ảnh: "Hình ảnh những thứ mà mắt bạn tự nhiên nhận biết và cảm nhận được vẻ đẹp cũng chứa đựng những yếu tố vật lý quan trọng. Điều này thú vị không chỉ với nhà khoa học mà còn với bất kỳ ai yêu thích hình ảnh đẹp."
Nhóm nghiên cứu hy vọng kết hợp dữ liệu từ kính viễn vọng không gian James Webb hoặc kính thiên văn cực lớn (Extremely Large Telescope) đang được xây dựng tại Chile để quan sát sâu hơn. Ông Longmore giải thích: "Khi kết hợp các quan sát ở nhiều bước sóng khác nhau, chúng ta có thể tạo ra hình ảnh màu, mỗi màu đại diện cho thông tin vật lý riêng. Ví dụ, nếu hai đám mây khí va chạm và tại đó xuất hiện sao trẻ, chúng ta có thể suy luận sự va chạm đã kích hoạt quá trình hình thành sao. Đó là cách xác định mối quan hệ nhân - quả."
Tuy nhiên, nhóm đã nộp đề xuất xin thời gian quan sát trên kính James Webb thông qua quy trình cạnh tranh, và ông Longmore thừa nhận số lượng hồ sơ đăng ký rất lớn, khiến cơ hội được chọn không cao. Dù vậy, bức ảnh từ ALMA đã đặt nền tảng cho những khám phá thiên văn trong tương lai.
