Chuyển đổi xanh đang trở thành xu hướng tất yếu toàn cầu, đặt ra yêu cầu cấp thiết cho các quốc gia, trong đó có Việt Nam, phải nâng cao năng lực tự chủ trong quá trình này. Theo các chuyên gia, việc phụ thuộc quá nhiều vào công nghệ, tài chính và tiêu chuẩn từ bên ngoài có thể khiến Việt Nam rơi vào thế bị động, thậm chí mất đi lợi thế cạnh tranh.
Thực trạng phụ thuộc và thách thức
Hiện nay, nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang phụ thuộc lớn vào nguồn cung công nghệ xanh từ nước ngoài. Theo số liệu từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tỷ lệ doanh nghiệp trong nước tự chủ được công nghệ sản xuất xanh chỉ đạt khoảng 15%, phần lớn còn lại phải nhập khẩu hoặc hợp tác với đối tác nước ngoài. Điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn hạn chế khả năng thích ứng với các biến động thị trường.
Ông Nguyễn Văn A, chuyên gia kinh tế tại Viện Nghiên cứu Phát triển, nhận định: “Việc phụ thuộc vào công nghệ nước ngoài khiến doanh nghiệp Việt dễ bị tổn thương trước các rào cản thương mại và biến động chuỗi cung ứng. Để chuyển đổi xanh bền vững, chúng ta cần xây dựng năng lực tự chủ từ nội tại.”
Cơ hội từ tăng trưởng xanh
Mặc dù còn nhiều thách thức, chuyển đổi xanh mở ra cơ hội lớn cho Việt Nam. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới, thị trường hàng hóa và dịch vụ xanh toàn cầu dự kiến đạt 12.000 tỷ USD vào năm 2030. Việt Nam với lợi thế về nông nghiệp, năng lượng tái tạo và du lịch sinh thái có thể tận dụng để tạo ra lợi thế cạnh tranh mới.
Bà Trần Thị B, Giám đốc một doanh nghiệp sản xuất tại Bình Dương, chia sẻ: “Chúng tôi đã đầu tư vào năng lượng mặt trời và tái chế chất thải, giúp giảm 20% chi phí sản xuất và thu hút thêm khách hàng quốc tế. Tuy nhiên, để mở rộng, cần hỗ trợ từ chính sách và nguồn vốn ưu đãi.”
Giải pháp nâng cao năng lực tự chủ
Để nâng cao năng lực tự chủ chuyển đổi xanh, các chuyên gia đề xuất ba nhóm giải pháp chính. Thứ nhất, đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển công nghệ xanh trong nước, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng tái tạo và xử lý chất thải. Thứ hai, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn xanh quốc gia phù hợp với thông lệ quốc tế nhưng đảm bảo tính khả thi cho doanh nghiệp Việt. Thứ ba, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao về kinh tế xanh và quản trị bền vững.
Bộ Công Thương đã triển khai chương trình hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi xanh giai đoạn 2021-2025, với mục tiêu giúp 500 doanh nghiệp đạt chứng nhận sản xuất sạch hơn. Tính đến nay, đã có 350 doanh nghiệp tham gia, tiết kiệm trung bình 15% năng lượng và giảm 10% lượng khí thải.
Vai trò của chính sách và hợp tác quốc tế
Chính phủ cần tạo khung pháp lý thuận lợi, ưu đãi thuế và tín dụng xanh để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ sạch. Đồng thời, hợp tác quốc tế đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ và thu hút vốn FDI xanh. Việt Nam đã ký kết nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, như EVFTA và CPTPP, tạo điều kiện tiếp cận thị trường xanh.
Ông Lê Văn C, chuyên gia về phát triển bền vững, nhấn mạnh: “Chuyển đổi xanh không chỉ là trách nhiệm với môi trường mà còn là chiến lược kinh doanh dài hạn. Doanh nghiệp Việt cần chủ động nắm bắt cơ hội, nếu không sẽ bị tụt hậu.”
Kết luận, nâng cao năng lực tự chủ chuyển đổi xanh là yêu cầu sống còn để Việt Nam phát triển bền vững. Với sự quyết tâm của doanh nghiệp và sự hỗ trợ từ chính sách, Việt Nam có thể trở thành điểm sáng trong khu vực về tăng trưởng xanh.
