Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã được tổ chức trên cả nước, đặt ra bài toán lớn về quản lý thông tin công dân, số hóa dữ liệu và quản lý trực tuyến các thủ tục hộ khẩu, hộ tịch.
Nhiều điểm mới tiến bộ
Thực hiện nhiệm vụ được giao, từ năm 2016, Bộ Tư pháp đã xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu hộ tịch, với cốt lõi là Hệ thống đăng ký, quản lý hộ tịch điện tử. Hệ thống này đã được nâng cấp, bổ sung, phục vụ tốt công tác đăng ký, quản lý hộ tịch tại các cơ quan trong nước theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Hệ thống có khả năng kết nối, chia sẻ dữ liệu điện tử với các cơ sở dữ liệu quốc gia, bộ, ngành khác, giúp giảm giấy tờ cho người dân. Hiện tại, hệ thống đã được triển khai tại 34/34 tỉnh, thành phố, với hơn 146 triệu dữ liệu hộ tịch.
Tuy nhiên, theo quy định hiện hành, cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử chưa được xác định là Cơ sở dữ liệu quốc gia, dẫn đến đầu tư chưa đúng mức, khai thác, vận hành còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu về quy mô, chất lượng và tiềm ẩn rủi ro an ninh, an toàn dữ liệu.
Đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông
Nhằm thể chế hóa chủ trương chuyển đổi số quốc gia, đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao hiệu quả quản lý dân cư và bảo đảm quyền lợi người dân, dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) đã được đưa ra thảo luận tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. Luật sửa đổi tạo bước tiến phù hợp với xu thế quản trị hiện đại, chuyển mạnh sang mô hình đăng ký hộ tịch phi địa giới dựa trên nền tảng dữ liệu số.
Phó Chủ nhiệm Thường trực Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga đánh giá cao dự thảo Luật với nhiều điểm mới tiến bộ, đặc biệt là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số toàn diện trong công tác hộ tịch. Tuy nhiên, bà cũng lưu ý về lộ trình thực hiện để bảo đảm tính khả thi.
Trước những rủi ro tiềm ẩn của môi trường mạng, nhiều vấn đề cần được làm rõ trong dự thảo luật. Cụ thể, cần làm rõ giá trị pháp lý của dữ liệu số trong đăng ký hộ tịch. Dự thảo nhấn mạnh số hóa nhưng chưa quy định rõ khi có xung đột giữa dữ liệu điện tử và hồ sơ giấy thì căn cứ nào được ưu tiên, trách nhiệm thuộc về cơ quan nào khi dữ liệu sai. Nếu không quy định rõ, người dân có thể rơi vào tình trạng không biết tin vào giấy tờ hay dữ liệu và phải tự chứng minh lại.
Theo Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Ngọc, khoản 4 Điều 11 của Luật Căn cước quy định: “Trường hợp thông tin của cá nhân trong cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành không thống nhất với thông tin trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư thì cơ quan quản lý căn cước có trách nhiệm phối hợp cơ quan có liên quan hoặc cá nhân đó để kiểm tra các thông tin và cập nhật, điều chỉnh trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, bảo đảm chính xác, thống nhất”.
Một nội dung quan trọng khác là quy định về xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu quốc gia về hộ tịch. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý cần quy định trách nhiệm cập nhật dữ liệu hộ tịch vào cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư phải là thời gian thực tế, tránh sai lệch thông tin khi người dân làm thủ tục; phải bảo đảm sự liên thông của cơ sở dữ liệu dùng chung, tránh việc “người dân phải đi lại tới lui làm thủ tục”.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, chúng ta phải đẩy mạnh hộ tịch số và kết nối liên thông. Hiện nay vẫn ưu tiên hình thức giấy tờ hộ tịch bản giấy có dấu mộc đỏ, nhưng với sửa đổi mới, Luật sẽ ưu tiên giấy tờ hộ tịch bản điện tử để người dân ở đâu cũng có thể đăng ký được hộ tịch, không phụ thuộc vào địa giới.
Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại Lê Tấn Tới đề nghị bổ sung cụm từ “dữ liệu điện tử từ cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư có giá trị như dữ liệu giấy”, nhằm khẳng định giá trị của dữ liệu điện tử.
Với việc sửa đổi, bổ sung, lược bỏ 71/77 điều của Luật Hộ tịch năm 2014, Luật Hộ tịch sửa đổi cơ bản phù hợp chủ trương sắp xếp, tổ chức bộ máy theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp; bảo đảm quyền nhân thân, quyền công dân, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho người dân. Theo chương trình kỳ họp, Quốc hội xem xét, góp ý và thông qua Luật Hộ tịch sửa đổi ngay trong Đợt 2, Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội XVI.
