Kinh tế số Việt Nam đang trên đà tăng trưởng mạnh mẽ, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) đạt 16% trong giai đoạn 2020-2022, theo báo cáo của Google, Temasek và Bain & Company. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu hạ tầng số có theo kịp đà tăng trưởng này hay không, khi mà tốc độ internet trung bình và chi phí truy cập vẫn là những rào cản lớn.
Thực trạng hạ tầng số Việt Nam
Theo số liệu từ Speedtest Global Index, tốc độ internet băng rộng cố định trung bình của Việt Nam trong tháng 6/2023 đạt 73,4 Mbps, xếp thứ 48 thế giới, trong khi tốc độ di động chỉ đạt 36,5 Mbps, xếp thứ 62. So với các nước trong khu vực như Singapore (thứ 2), Thái Lan (thứ 10) hay Malaysia (thứ 30), Việt Nam vẫn còn khoảng cách đáng kể.
Chi phí truy cập internet tại Việt Nam tương đối thấp so với thu nhập bình quân, nhưng chất lượng dịch vụ chưa đồng đều, đặc biệt ở vùng nông thôn và miền núi. Báo cáo của Bộ Thông tin và Truyền thông cho thấy, đến cuối năm 2022, tỷ lệ hộ gia đình có kết nối internet băng rộng mới đạt 73%, trong đó khu vực nông thôn chỉ đạt 60%.
Thách thức từ nhu cầu ngày càng tăng
Kinh tế số Việt Nam dự kiến đạt quy mô 52 tỷ USD vào năm 2025, theo báo cáo e-Conomy SEA 2023. Sự bùng nổ của thương mại điện tử, thanh toán số, giáo dục trực tuyến và các dịch vụ công trực tuyến đặt áp lực lớn lên hạ tầng mạng. Ông Nguyễn Huy Dũng, Thứ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông, nhấn mạnh: “Hạ tầng số phải đi trước một bước, nếu không sẽ trở thành điểm nghẽn cho chuyển đổi số quốc gia”.
Một trong những vấn đề nổi cộm là tình trạng quá tải tại các thành phố lớn vào giờ cao điểm, ảnh hưởng đến trải nghiệm người dùng. Theo khảo sát của Cục Viễn thông, có tới 45% người dùng tại Hà Nội và TP.HCM từng gặp tình trạng mạng chậm hoặc mất kết nối khi sử dụng dịch vụ trực tuyến trong khung giờ 19-22h.
Giải pháp từ chính sách và đầu tư
Để giải quyết bài toán này, Chính phủ đã phê duyệt Chiến lược phát triển hạ tầng số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, với mục tiêu phủ sóng 5G toàn quốc, nâng cấp cáp quang đến 100% hộ gia đình và đưa Việt Nam vào nhóm 30 quốc gia dẫn đầu về tốc độ internet. Tổng vốn đầu tư dự kiến cho hạ tầng số trong giai đoạn 2021-2025 lên tới 200.000 tỷ đồng, từ nguồn ngân sách và xã hội hóa.
Các doanh nghiệp viễn thông lớn như VNPT, Viettel, FPT cũng đang đẩy mạnh triển khai mạng 5G và mở rộng băng thông. Viettel đã thử nghiệm thành công mạng 5G tại 16 tỉnh, thành và dự kiến thương mại hóa vào cuối năm 2024. Tuy nhiên, theo chuyên gia kinh tế số Nguyễn Minh Đức, “việc triển khai 5G cần đi kèm với phát triển ứng dụng và nội dung số, nếu không hạ tầng sẽ bị lãng phí”.
Tác động đến doanh nghiệp và người dân
Hạ tầng số chưa theo kịp tăng trưởng không chỉ ảnh hưởng đến trải nghiệm người dùng mà còn tác động đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Một khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam chỉ ra rằng 62% doanh nghiệp cho biết tốc độ internet không ổn định ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh trực tuyến. Trong khi đó, người dân tại các vùng sâu, vùng xa vẫn khó tiếp cận các dịch vụ y tế và giáo dục trực tuyến do chất lượng mạng kém.
Ngược lại, nếu hạ tầng được cải thiện, kinh tế số có thể đóng góp tới 30% GDP vào năm 2030, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới. Do đó, việc đầu tư đồng bộ và có chiến lược vào hạ tầng số là yếu tố sống còn để Việt Nam hiện thực hóa mục tiêu trở thành nền kinh tế số hàng đầu khu vực.
