Chuyển Đổi Số Vùng Cao: Thách Thức Nhân Lực Và Cơ Hội Vươn Lên
Hiện nay, trụ sở cơ quan hành chính tại các địa phương vùng cao đã được đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất và trang thiết bị phục vụ chuyển đổi số, bao gồm máy xếp hàng tự động và thiết bị tra cứu thông tin. Tuy nhiên, quá trình chuyển giao và chuyển đổi số vẫn đối mặt với nhiều trăn trở, đặc biệt là những hạn chế trong tiếp cận tạo ra khoảng trống cơ hội cho người dân.
Thách Thức Về Nhân Lực Và Áp Lực Công Việc
Theo ông Nguyễn Xuân Đà, Chủ tịch UBND xã Nậm Tăm (Lai Châu), số lượng cán bộ chuyên môn trong các lĩnh vực như kinh tế, văn hóa, giáo dục đã giảm một nửa so với trước đây, trong khi khối lượng công việc tăng lên đáng kể sau sáp nhập địa giới hành chính. Ông Vương Biên Thùy, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Dào San (Lai Châu), cho biết cán bộ thường làm việc từ sáng sớm đến tối muộn, nhưng thiếu nhân lực vẫn ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý công việc.
Nhiều cán bộ phải đảm nhận công việc ngoài chuyên môn, như cán bộ phòng kinh tế đánh giá dự án xây dựng hạ tầng hoặc cán bộ văn hóa thiếu kiến thức về giáo dục. Lãnh đạo xã kiêm nhiệm nhiều việc, dẫn đến áp lực trách nhiệm ngày càng cao. Ông Dương Mạnh Hùng, Chủ tịch UBND xã Pà Vầy Sủ (Tuyên Quang), đề xuất cơ chế ủy quyền để giảm tải cho lãnh đạo, ví dụ như trong công tác chứng thực với hơn 100 lượt ký mỗi ngày cao điểm.
Rào Cản Công Nghệ Và Ngôn Ngữ
Chuyển đổi số đòi hỏi cán bộ nâng cao trình độ tin học, nhưng chất lượng đường truyền internet tại nhiều địa phương còn thấp, gây nghẽn mạng trên trang dịch vụ công quốc gia. Chị Nguyễn Thị Kim Huế, Trưởng phòng hành chính xã Nậm Tăm (Lai Châu), chia sẻ cán bộ còn bỡ ngỡ khi thao tác trên các nền tảng số.
Đến cuối năm 2025, tỉnh Tuyên Quang vẫn còn nhiều thôn trong vùng lõm sóng hoặc trắng sóng 4G, như thôn Nấm Chanh, Nấm Trà (xã Nấm Dẩn) và thôn Chế Là (xã Xín Mần). Thách thức càng lớn hơn ở các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi người dân không thành thạo tiếng Việt và thiếu tiếp cận công nghệ. Anh Sùng Seo Gia, Trưởng thôn Quán Dín Ngài (xã Xín Mần), cho biết nhiều hộ không biết dùng điện thoại thông minh hoặc tiếng Kinh.
Khảo sát cho thấy chưa đến 10% hộ dân tộc thiểu số ở vùng biên giới phía Bắc sở hữu máy tính và internet. Với mức thu nhập bình quân 25 triệu đồng/người/năm, việc mua điện thoại thông minh là khó khăn, chưa kể đến yêu cầu đọc hiểu văn bản pháp luật trực tuyến. Đại diện Tỉnh đoàn Lai Châu nhận định nhiều gia đình chưa có điều kiện sử dụng 3G, 4G, hạn chế tham gia dịch vụ công trực tuyến.
Cơ Hội Từ Sáng Kiến Và Nỗ Lực Địa Phương
Dù vậy, nhiều địa phương đã chủ động khắc phục khó khăn bằng cách tận dụng nguồn lực và thích ứng sáng tạo. Cán bộ xã và thôn bản tham gia lớp tập huấn AI, học thêm văn bằng để nâng cao trình độ. Tại xã Khổng Lào (Lai Châu), các dự án phát triển cây dược liệu và nông sản như sa nhân, chanh leo được triển khai, hỗ trợ hộ nghèo với máy móc và kết nối doanh nghiệp, giúp tỷ lệ hộ nghèo giảm 4,2%/năm.
Em Phạm Thị Vàng, trưởng nhóm thu mua chuối ở bản Huối Loỏng (xã Khổng Lào), chia sẻ nhóm bán được 400-500 gói chuối sấy mỗi tháng, tăng lên hơn 1.000 gói vào dịp Tết, mang lại thu nhập thêm 1,5-2 triệu đồng/tháng nhờ bán online. Sản phẩm đã được hỗ trợ đăng ký OCOP và đảm bảo an toàn thực phẩm.
Ngô Quý Toàn, học sinh lớp 12 ở Lai Châu, đã kết nối mở hơn 50 lớp học tiếng Anh online miễn phí cho gần 300 học sinh và 51 giáo viên vùng cao, với sự tham gia của 70 tình nguyện viên từ các trường đại học. Nhóm còn tổ chức giao lưu online với lớp học quốc tế từ 5 quốc gia.
Phàn Thị Chéng, nữ sinh dân tộc Dao tại xã Khổng Lào, tham gia khóa học nghề và được hỗ trợ khởi nghiệp cửa hàng bán chè, từ đó có thu nhập ổn định 15 triệu đồng/tháng và truyền cảm hứng cho cộng đồng. Đại diện Plan International tại Việt Nam nhấn mạnh việc sáp nhập địa giới hành chính sẽ tạo điều kiện triển khai hiệu quả các chương trình phát triển cho trẻ em và đồng bào dân tộc thiểu số.
Sùng Thị Thu ở Xín Mần đã huy động thanh niên tham gia Tổ công nghệ số cộng đồng, hướng dẫn người dân đăng ký mã định danh và cài đặt phần mềm VneID, minh chứng cho nỗ lực "đi từng ngõ, gõ cửa từng nhà" để thúc đẩy chuyển đổi số tại vùng sâu, vùng xa.
