Chuyển Đổi Số - 'Bộ Não' Quyết Định Cho Hệ Sinh Thái Năng Lượng Xanh Của Việt Nam
Sản xuất công nghiệp Việt Nam hiện nay vẫn đang phụ thuộc một cách đáng kể vào các nguồn nhiên liệu hóa thạch truyền thống như than đá, dầu mỏ và khí tự nhiên. Những nguồn năng lượng này có cường độ carbon rất cao, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất điện và vận tải, với hơn 50% sản lượng điện vẫn dựa vào than và khí. Điều này đang tạo ra áp lực không nhỏ lên mục tiêu Net Zero mà Việt Nam đã cam kết.
Áp Lực Từ Sự Phụ Thuộc Vào Năng Lượng Hóa Thạch
Theo các chuyên gia, việc phụ thuộc đáng kể vào năng lượng hóa thạch trong sản xuất công nghiệp sẽ kéo theo áp lực gia tăng phát thải khi nhu cầu năng lượng tiếp tục leo thang. Ông Lê Vũ Minh, Giám đốc Tư vấn Chuyển đổi số, Chiến lược và Đổi mới của FPT Digital, nhận định mạnh mẽ: “Để đạt được các cam kết khí hậu, chuyển dịch năng lượng xanh trên toàn diện các lĩnh vực, đặc biệt là khối doanh nghiệp sản xuất, không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc”.
Ông Minh cũng chỉ ra rằng, không chỉ ở khía cạnh môi trường, năng lượng xanh sẽ mở ra cơ hội và một “đường băng” mới cho năng lực cạnh tranh. Khi các thị trường xuất khẩu lớn như Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản ngày càng siết chặt tiêu chuẩn carbon, việc sử dụng năng lượng tái tạo trở thành “giấy thông hành” cho hàng hóa Việt Nam. Đồng thời, xu hướng chi phí năng lượng tái tạo giảm nhanh trong những năm gần đây cũng là bài toán kinh tế hiệu quả.
Vai Trò Then Chốt Của Chuyển Đổi Số
Tuy nhiên, hiện việc đầu tư vào hệ thống điện mặt trời, điện gió hay sinh khối đòi hỏi chi phí lớn, kiến thức kỹ thuật cao và khả năng vận hành phức tạp. Đây chính là điểm nghẽn khiến nhiều doanh nghiệp còn chần chừ. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số được coi là yếu tố mang tính quyết định. Không chỉ giúp tối ưu vận hành, các nền tảng số còn cho phép doanh nghiệp theo dõi, phân tích và dự báo tiêu thụ năng lượng theo thời gian thực, từ đó tối ưu hóa hiệu suất và giảm phát thải.
Ông Lê Vũ Minh nhấn mạnh: “Chuyển dịch năng lượng xanh sẽ đạt hiệu quả cao nhất khi được tích hợp với chuyển đổi số. Công nghệ số giúp doanh nghiệp quản trị năng lượng một cách thông minh, minh bạch và tối ưu chi phí trong dài hạn”. Thực tế cho thấy, các mô hình “nhà máy thông minh” hay “nhà máy xanh” đang dần hình thành, nơi năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ và các nền tảng quản trị số được tích hợp thành một hệ sinh thái đồng bộ. Đây không chỉ là xu hướng, mà là chuẩn mực mới của sản xuất công nghiệp hiện đại.
Đa Dạng Hóa Giải Pháp Và Giảm Áp Lực Đầu Tư
Một trong những rào cản lớn nhất với doanh nghiệp là chi phí đầu tư ban đầu. Tuy nhiên, thị trường đang mở ra nhiều lựa chọn linh hoạt hơn. Ông Trần Quốc Hải, đại diện SP Group, nhận định: “Bên cạnh việc tự đầu tư hệ thống năng lượng tái tạo, doanh nghiệp có thể mua điện xanh từ các nhà cung cấp. Giải pháp này giúp tiết kiệm thời gian, nguồn lực và phù hợp với từng mục tiêu kinh doanh cụ thể”.
Song song đó, dòng vốn tín dụng xanh cũng đang đóng vai trò “bệ đỡ” quan trọng. Ông Bùi Xuân Hương, Phó Giám đốc Khối khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng thương mại cổ phần Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh (HDBank), chia sẻ: “Chúng tôi đã tài trợ hàng chục nghìn tỷ đồng cho các dự án điện mặt trời, điện gió và công nghệ cao. Đây là một phần trong chiến lược thúc đẩy xanh hóa nền kinh tế”. Những dòng vốn này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm áp lực tài chính, mà còn tạo ra tín hiệu tích cực cho thị trường, khuyến khích các nhà đầu tư tham gia sâu hơn vào lĩnh vực năng lượng sạch.
Gỡ Điểm Nghẽn Hạ Tầng Để Năng Lượng Xanh Bứt Phá
Theo ông Stuart Livesey, đại diện EuroCham Vietnam, hệ thống hạ tầng lưới điện chưa đồng bộ đang là một trong những điểm nghẽn lớn, hạn chế khả năng tích hợp năng lượng tái tạo, đặc biệt tại các khu vực ngoài trung tâm. Bên cạnh đó, thị trường năng lượng Việt Nam vẫn đang trong giai đoạn chuyển đổi, đòi hỏi khung chính sách rõ ràng và ổn định hơn để tạo niềm tin cho nhà đầu tư.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Trường đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng đầu tư cho tăng trưởng xanh tại Việt Nam mới chỉ ở giai đoạn thăm dò, cần một chương trình tổng thể cấp quốc gia để tạo động lực dài hạn. Hiện làn sóng đầu tư từ các doanh nghiệp châu Âu đang góp phần thúc đẩy mạnh mẽ quá trình “chuyển đổi kép” tại Việt Nam.
Các tập đoàn như Siemens đang hỗ trợ hiện đại hóa lưới điện và tích hợp năng lượng tái tạo thông qua các giải pháp số hóa. Trong khi đó, Maersk triển khai logistics xanh với xe tải điện và công nghệ tối ưu vận hành. Ở lĩnh vực dệt may, Carvico S.p.A thúc đẩy mô hình sản xuất tuần hoàn, sử dụng sợi tái chế và tái sử dụng nước, góp phần giảm đáng kể tác động môi trường. Những nỗ lực này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mà còn giúp Việt Nam từng bước định hình vị thế là một trung tâm sản xuất xanh trong khu vực.
Có thể thấy, chuyển dịch năng lượng xanh tại Việt Nam không còn là câu chuyện của riêng ngành năng lượng, mà là một cuộc tái cấu trúc toàn diện nền kinh tế. Trong đó, chuyển đổi số đóng vai trò như “hạ tầng mềm”, giúp kết nối, tối ưu và gia tăng hiệu quả cho toàn bộ hệ thống. Khi các doanh nghiệp bắt đầu nhìn năng lượng không chỉ là chi phí mà là một phần của chiến lược cạnh tranh, khi dữ liệu trở thành “nhiên liệu” mới song hành cùng điện năng, thì chuyển dịch xanh mới thật sự đi vào chiều sâu.
