Chuyên gia bán dẫn Nguyễn Bích Yến: Việt Nam đang ở thời điểm 'vàng' trong cuộc đua chip 1.000 tỷ USD

Sở hữu hơn 200 bằng sáng chế và mang về hơn 1 tỷ USD doanh thu cho các doanh nghiệp, bà Nguyễn Bích Yến là một trong số ít nữ chuyên gia người Việt gây dựng tên tuổi và có ảnh hưởng lớn trong ngành vi mạch bán dẫn toàn cầu. Sau hơn bốn thập kỷ gắn bó, bà nhận định cuộc chơi chip đang bước sang giai đoạn mới và Việt Nam sở hữu 'địa bàn chiến lược' đầy tiềm năng.

Hành trình hơn 40 năm với ngành bán dẫn

Bà Yến chia sẻ: "Với tôi, bán dẫn không chỉ là ngành nghề, mà là nền tảng của hầu hết cuộc cách mạng công nghệ hiện đại. Điều cuốn hút tôi không chỉ nằm ở công nghệ, mà ở tác động lan tỏa của nó đối với xã hội." Bà nhấn mạnh rằng chỉ một cải tiến nhỏ trong vi mạch cũng tạo hiệu ứng dây chuyền lớn, từ thông tin liên lạc, y tế, giao thông đến an ninh và phát triển kinh tế. Chính cảm giác đóng góp vào những thay đổi đó đã giữ bà ở lại với ngành suốt hơn bốn thập kỷ.

Bức tranh phát triển mới của ngành bán dẫn

Theo bà Yến, giá trị công nghệ không còn nằm ở một con chip đơn lẻ, mà là sự kết hợp của nhiều khối chức năng như xử lý, bộ nhớ, cảm biến và kết nối. Tất cả phải được tích hợp nhịp nhàng để tối ưu hiệu năng, năng lượng và chi phí. Bà cho biết: "Những lĩnh vực ở giao điểm giữa thiết kế, vật liệu và sản xuất ngày càng quan trọng. Đây là lý do tôi dành nhiều sự quan tâm cho các hướng công nghệ cho phép tích hợp hệ thống hiệu quả hơn, trong đó có đóng gói và tích hợp tiên tiến."

Vai trò then chốt của đóng gói tiên tiến

Bà giải thích: "Trong quá khứ, chúng ta tập trung vào việc làm transistor nhỏ hơn, nhanh hơn. Tuy nhiên, chúng ta đang tiến rất gần tới giới hạn vật lý của cách tiếp cận đó. Khi định luật Moore dần chậm lại, ngành bán dẫn buộc phải tìm con đường mới để tăng hiệu năng." Một trong những hướng đi quan trọng nhất chính là đóng gói và tích hợp tiên tiến, nơi nhiều con chip khác nhau có thể được kết nối và vận hành như một hệ thống thống nhất. Ở giai đoạn này, đóng gói không còn là lớp bảo vệ bên ngoài, mà trở thành chìa khóa tạo ra giá trị cốt lõi.

Lợi thế của Việt Nam trong cuộc đua toàn cầu

Bà Yến chỉ ra ba lợi thế quan trọng của Việt Nam:

Nguồn nhân lực trẻ, có khả năng học nhanh và thích nghi tốt với công nghệ mới.
Sự quan tâm và ủng hộ ngày càng rõ ràng từ phía Nhà nước đối với các ngành công nghệ nền tảng.
Sự xuất hiện của các doanh nghiệp nội địa có khát vọng dài hạn, sẵn sàng đầu tư bài bản.

Bà nhấn mạnh: "Khi ba yếu tố này cùng hội tụ, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội xây dựng vị trí thực chất trong chuỗi giá trị bán dẫn, đặc biệt ở những khâu đòi hỏi tư duy hệ thống và năng lực tích hợp như đóng gói và kiểm thử tiên tiến." Bà cho rằng đây là 'địa bàn chiến lược' tiềm năng cho những quốc gia đi sau như Việt Nam, vì nó không đòi hỏi nguồn vốn khổng lồ như xây dựng nhà máy wafer, nhưng lại cần tư duy hệ thống và kỹ năng tích hợp.

Đánh giá về quyết định của FPT

Bà Yến đánh giá việc Tập đoàn FPT mở rộng sang mảng kiểm thử và đóng gói là quyết định đúng thời điểm và có tầm nhìn chiến lược. "Trong bối cảnh chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, đóng gói và kiểm thử tiên tiến đang nổi lên như một trụ cột mới của ngành công nghiệp chip." Bà cho biết advanced packaging cho phép tạo ra giá trị gia tăng lớn dựa trên tích hợp hệ thống, vật liệu, thiết kế và công nghệ quy trình, là 'cửa ngõ khả thi nhất' để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Hợp tác giữa FPT và VSAP Lab

Bà nhận định sự hợp tác giữa FPT và Dự án Phòng thí nghiệm phục vụ sản xuất công nghệ đóng gói tiên tiến (Fab-Lab) của VSAP Lab sẽ rút ngắn con đường từ nghiên cứu, thử nghiệm đến sản xuất. "Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong một ngành mà vòng đời công nghệ rất ngắn và chi phí thử sai rất cao." Mô hình này không chỉ giúp làm chủ công nghệ nhanh hơn, mà còn tạo điều kiện đào tạo đội ngũ kỹ sư 'vừa học – vừa làm', từng bước xây dựng năng lực sở hữu trí tuệ và khả năng cạnh tranh dài hạn.

Thách thức và khuyến nghị cho doanh nghiệp Việt

Bà Yến cho biết thách thức lớn nhất không nằm ở một công nghệ đơn lẻ, mà ở tính hệ thống, độ phức tạp công nghệ ngày càng cao và yêu cầu về tiêu chuẩn chất lượng. Để vượt qua, bà đề xuất ba yếu tố then chốt:

Đi từng bước có trọng tâm.
Gắn chặt sản xuất với R&D thông qua mô hình lab–fab.
Hợp tác quốc tế một cách thực chất, không chỉ mua thiết bị mà là chuyển giao tri thức và quy trình.

Bà cũng đưa ra ba khuyến nghị chính để các doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút nhân lực chất lượng cao:

Đặt R&D và chuyển giao công nghệ làm trung tâm.
Xây dựng lộ trình công nghệ rõ ràng, lựa chọn phân khúc có lợi thế so sánh.
Tạo môi trường để kỹ sư được học hỏi, làm việc với công nghệ mới và đóng góp vào mục tiêu dài hạn.

Lời khuyên cho kỹ sư trẻ và viễn cảnh tương lai

Bà khuyên các kỹ sư trẻ: "Ngành bán dẫn không phải con đường ngắn và dễ dàng nhưng là con đường rất xứng đáng. Tôi kỳ vọng các bạn trẻ sẽ kiên trì, học hỏi không ngừng và dám nghĩ lớn." Về viễn cảnh 'Make in Vietnam', bà tin rằng trong 5–10 năm tới, các module đóng gói tiên tiến 'Make in Vietnam' sẽ xuất hiện trong thiết bị đeo thông minh, xe điện, hệ thống AI và hạ tầng viễn thông thế hệ mới. Khi đó, Việt Nam không còn chỉ đóng vai trò phụ trợ, mà trở thành một phần quyết định tới hiệu năng và độ tin cậy của sản phẩm.