Chính phủ đề xuất hợp pháp hóa mua bán dữ liệu, yêu cầu định danh qua VNeID
Người dân Việt Nam sắp có thể mua bán dữ liệu cá nhân như một loại tài sản có giá trị, theo đề xuất mới từ Chính phủ nhằm hợp pháp hóa hoạt động này. Động thái này hướng tới việc siết chặt quản lý, giảm thiểu tình trạng chợ đen dữ liệu và đảm bảo minh bạch trong các giao dịch. Bộ Công An đang lấy ý kiến cho dự thảo nghị định quy định về hoạt động của các sàn dữ liệu trong nước, mở ra kỷ nguyên mới cho thị trường dữ liệu.
Điều kiện tham gia và quy định nghiêm ngặt
Để tham gia vào thị trường mua bán dữ liệu, công dân Việt Nam bắt buộc phải đăng ký tài khoản và đạt định danh mức 2 trên ứng dụng VNeID, loại bỏ hoàn toàn khả năng sử dụng tài khoản ảo. Các tổ chức và doanh nghiệp trong nước cũng phải tuân thủ quy định tương tự, cần có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh theo pháp luật. Đối với tổ chức nước ngoài không có VNeID, họ phải thực hiện hợp pháp hóa lãnh sự hồ sơ thủ công, đảm bảo mọi giao dịch đều được lưu dấu vết rõ ràng.
Việc mở và kinh doanh một sàn dữ liệu đòi hỏi người đứng đầu doanh nghiệp phải có bằng tốt nghiệp đại học trở lên, thuộc các nhóm ngành công nghệ, kinh tế thương mại hoặc luật, cùng ít nhất hai năm kinh nghiệm quản lý dữ liệu. Cơ quan quản lý nhà nước sẽ kiểm tra kỹ lưỡng lịch sử làm việc thông qua đối chiếu với lịch sử đóng bảo hiểm xã hội trên VssID và thông tin trên VNeID, nhằm phát hiện và loại bỏ giấy tờ kinh nghiệm giả.
Phân loại sàn giao dịch và cơ chế hoạt động
Sàn giao dịch dữ liệu được phân chia thành hai loại chính biệt lập. Sàn thứ nhất do Trung tâm dữ liệu quốc gia thuộc Bộ Công An trực tiếp quản lý, với tên miền sandulieuquocgia.gov.vn, chuyên cung cấp dữ liệu từ cơ quan Đảng và nhà nước. Phần còn lại bao gồm các sàn dữ liệu khác, do đơn vị tư nhân hoặc tổ chức ngoài nhà nước lập ra, phải đảm bảo an toàn thông tin từ cấp độ 3 trở lên và kết nối đồng bộ với sàn quốc gia.
Người mua có thể tìm kiếm dữ liệu cần thiết trực tuyến trên giao diện sàn, trong khi người bán có nghĩa vụ công bố rõ ràng nguồn gốc hợp pháp của dữ liệu. Hai bên tự do thương lượng và chốt giá cả, với thanh toán qua ngân hàng hoặc tổ chức trung gian. Dữ liệu được chuyển giao qua tệp tải về hoặc hàm API chuyên dụng, kèm theo giấy xác nhận quyền tài sản. Ngoài ra, sàn cho phép tổ chức đấu giá trực tuyến minh bạch và cung cấp môi trường thử nghiệm để người mua đánh giá dữ liệu trước khi thanh toán.
Định giá và bảo vệ người dùng
Về định giá, cơ quan chủ quản nhà nước tự xác định mức phí cho dữ liệu của họ, trong khi cá nhân được tự do định giá tài sản dữ liệu của mình. Bộ Tài chính sẽ ban hành hướng dẫn chi tiết về cơ chế định giá và cung cấp dịch vụ hỗ trợ phân tích giá tham chiếu. Mức hoa hồng của sàn thu trên mỗi giao dịch thành công sẽ được công khai minh bạch, đảm bảo tính công bằng.
Để hạn chế rủi ro, sàn giao dịch phải thiết lập cơ chế bảo vệ người dùng, bao gồm kênh tiếp nhận phản ánh và giải quyết tranh chấp, với thời hạn xử lý trong vòng 3 ngày làm việc. Người bán cung cấp sai dữ liệu sẽ bị xử phạt nặng và bồi thường thiệt hại thực tế, trong khi người mua sử dụng dữ liệu sai mục đích cam kết cũng phải đền bù tương xứng. Bộ Công An sẽ giám sát chặt chẽ mọi hoạt động trên sàn và tiến hành thanh tra, xử lý vi phạm kịp thời.
Đề xuất này không chỉ hợp pháp hóa việc mua bán dữ liệu mà còn tạo ra khung pháp lý vững chắc, thúc đẩy thị trường dữ liệu phát triển lành mạnh, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người dân và doanh nghiệp trong kỷ nguyên số.
