Hòn đảo lớn cực bắc của Nhật Bản, Hokkaido, từ lâu nổi tiếng với núi lửa, sản phẩm sữa và tuyết mịn. Nhưng giờ đây, nó được quảng bá như trung tâm công nghệ cao tiếp theo của đất nước, với tên gọi đầy tham vọng “Hokkaido Valley”. Tầm nhìn này xoay quanh Rapidus, một nỗ lực sản xuất chip táo bạo nhưng rủi ro, được thành lập năm 2022. Công ty đặt mục tiêu đưa Nhật Bản trở lại tuyến đầu của ngành sản xuất bán dẫn tiên tiến. Được chính phủ Nhật Bản và liên minh các doanh nghiệp lớn hậu thuẫn, Rapidus khởi công nhà máy đầu tiên vào tháng 9/2023 trên một cánh đồng gần sân bay quốc tế ở Chitose, ngoại ô phía nam Sapporo. Hoạt động sản xuất thử chip 2 nanomet, công nghệ tiên tiến nhất, đang được triển khai.
Tại sao chọn Hokkaido?
Rapidus lẽ ra có thể đặt cơ sở tại Kyushu, nơi TSMC có hai nhà máy và mạng lưới cung ứng mạnh. Tuy nhiên, ban lãnh đạo chọn Hokkaido. Ota Yasuhiko của Đại học Hokkaido cho biết tinh thần khai phá biên cương mới tập trung vào bán dẫn. Rapidus viện dẫn “nguồn nước dồi dào” của Hokkaido, yếu tố then chốt cho sản xuất chip. Ngoài ra, không tỉnh nào khác có tiềm năng điện gió ngoài khơi lớn hơn: Hokkaido dự kiến sản xuất một phần ba điện gió cả nước vào năm 2040. Thống đốc địa phương cũng đồng ý tái khởi động nhà máy điện hạt nhân duy nhất trên đảo, cung cấp điện nền ổn định, không phát thải carbon.
Lợi thế địa lý và kinh tế
Hokkaido rộng lớn và thưa dân, có nhiều không gian cho các cơ sở sản xuất mới. Rapidus hy vọng xây thêm vài nhà máy nữa. Nhiệt độ mát hơn thu hút các trung tâm dữ liệu; SoftBank đã bắt đầu xây dựng trung tâm dữ liệu trị giá 65 tỷ yên (400 triệu USD) tại Tomakomai. Theo nghiên cứu của cơ quan phát triển khu vực, cụm bán dẫn này có thể bổ sung tới 11.200 tỷ yên (69 tỷ USD) vào GDP của Hokkaido trong giai đoạn 2023-2036. Dù chưa thể sánh với Silicon Valley hay Đài Loan, Hokkaido có cơ hội trở thành nút quan trọng trong phát triển bán dẫn toàn cầu và hệ sinh thái AI non trẻ của Nhật Bản. Mô hình tham khảo là Albany, New York, nơi IBM đóng vai trò trung tâm. Thống đốc Hokkaido đã thăm Albany năm 2024 để nghiên cứu.
Những trở ngại lớn
Trở ngại đầu tiên là nhân tài. Hokkaido có ít trường quốc tế, mức lương Nhật Bản thấp hơn chuẩn toàn cầu. Các trường đại học địa phương vốn tập trung vào nông nghiệp, thủy sản; Đại học Hokkaido chỉ mới tăng tốc đào tạo kỹ sư bán dẫn. Hiện Rapidus dựa vào nhóm kỹ sư kỳ cựu. Trở ngại thứ hai là hệ sinh thái nhà cung ứng. Sản xuất công nghiệp chiếm chưa tới 10% kinh tế Hokkaido, so với 20% toàn quốc. Dù có hàng chục doanh nghiệp bán dẫn, ngành này còn nhỏ. Một số đối tác của Rapidus đã mở văn phòng hỗ trợ nhưng chưa xây cơ sở sản xuất lớn. Những người trong cuộc thừa nhận mất ít nhất một thập kỷ để phát triển cụm công nghiệp.
Thách thức của Rapidus
Thành công của Hokkaido Valley phụ thuộc vào Rapidus. Dù công ty đạt tiến bộ công nghệ, thành công thương mại chưa chắc chắn. Bài kiểm tra thực sự đến khi sản xuất hàng loạt, dự kiến năm tới. TSMC sản xuất chip tiêu chuẩn hóa quy mô lớn; Rapidus dự định cung cấp lô chip AI đặt riêng, số lượng nhỏ, sản xuất nhanh. Chiến lược này có cơ sở nhờ khan hiếm nhà sản xuất chip tiên tiến. Tuy nhiên, Rapidus vẫn phụ thuộc nhiều vào trợ cấp công. Chính phủ đã cam kết hơn 15 tỷ USD cho dự án. Đây là canh bạc lớn đặt vào một công ty duy nhất.
