Không gian mạng đang trở thành "mảnh đất màu mỡ" để các đối tượng lợi dụng đưa hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ len lỏi vào thị trường với thủ đoạn ngày càng tinh vi. Khi hoạt động mua bán chỉ diễn ra qua vài thao tác trên điện thoại, người bán có thể ẩn danh, liên tục thay đổi tài khoản, thuê chung cư hoặc nhà dân làm kho chứa hàng và sử dụng dịch vụ chuyển phát để đưa hàng hóa tới người mua, khiến việc phát hiện, xử lý vi phạm của các lực lượng chức năng gặp nhiều khó khăn.
Thực trạng hàng giả trên không gian mạng
Theo Báo cáo sơ kết công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả 6 tháng đầu năm 2026 của Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả (Ban Chỉ đạo 389 quốc gia), không gian mạng hiện là lĩnh vực nổi lên phức tạp nhất. Các đối tượng thường lợi dụng các nền tảng mạng xã hội, sàn thương mại điện tử như Facebook, TikTok, Shopee, Telegram để hoạt động livestream tiêu thụ hàng nhập lậu, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với quy mô lớn. Đáng chú ý, nhiều đối tượng đã sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI và Deepfake) để cắt ghép hình ảnh bác sĩ, chuyên gia, người nổi tiếng nhằm quảng cáo sai sự thật đối với thực phẩm chức năng, mỹ phẩm và thuốc chữa bệnh.
Không chỉ thay đổi phương thức bán hàng, các đối tượng còn tận dụng hệ thống chuyển phát nhanh, thanh toán trực tuyến và tài khoản ngân hàng không chính chủ để che giấu danh tính, gây khó khăn cho công tác truy vết. Điều này cho thấy hành vi buôn lậu, sản xuất, kinh doanh hàng giả đang có xu hướng chuyển dịch từ mô hình truyền thống sang môi trường số, đòi hỏi lực lượng chức năng phải thay đổi phương thức quản lý tương ứng.
Số liệu xử lý vi phạm 6 tháng đầu năm 2026
Theo báo cáo từ Ban Chỉ đạo 389 quốc gia, trong 6 tháng đầu năm 2026, cả nước đã phát hiện, xử lý 67.937 vụ vi phạm, tăng 36,66% so với cùng kỳ năm trước. Riêng lực lượng quản lý thị trường phát hiện, xử lý 22.711 vụ vi phạm về sản xuất, buôn bán, vận chuyển trái phép hàng hóa, hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; thu nộp ngân sách Nhà nước 338,2 tỷ đồng.
Trên thực tế, lực lượng quản lý thị trường cả nước đã liên tiếp phát hiện nhiều vụ việc điển hình. Tại Lạng Sơn, lực lượng chức năng kiểm tra một kho hàng và tạm giữ hơn 3.000 sản phẩm không rõ nguồn gốc xuất xứ, gồm nhiều mặt hàng tiêu dùng, mỹ phẩm và thực phẩm. Một vụ việc khác, lực lượng quản lý thị trường phát hiện một cơ sở kinh doanh thông qua Facebook, thu giữ hơn 1.000 sản phẩm giả mạo nhiều nhãn hiệu nổi tiếng trước khi số hàng này được đưa tới tay người tiêu dùng.
Giải pháp từ cơ quan quản lý
Theo Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước Trần Hữu Linh, trong thời gian tới, lực lượng quản lý thị trường sẽ tiếp tục nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, coi đấu tranh với hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và vi phạm trên thương mại điện tử là một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Cùng với đó là đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường phối hợp các lực lượng chức năng, các sàn thương mại điện tử và doanh nghiệp chuyển phát nhằm phát hiện sớm, xử lý nhanh các hành vi vi phạm.
Không chỉ giữ vững kỷ cương thị trường, Cục trưởng Trần Hữu Linh còn cho biết, đơn vị còn đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến và phát triển thị trường nội địa. Trong 6 tháng đầu năm đã phối hợp với Sở Công thương các địa phương tổ chức thành công 8 số chương trình "Sức sống hàng Việt", quảng bá sản phẩm OCOP, đặc sản vùng miền và hàng Việt Nam chất lượng cao, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận người tiêu dùng thông qua các nền tảng thương mại điện tử.
Hướng tới quản lý dựa trên dữ liệu và công nghệ
Định hướng này cho thấy công tác chống hàng giả và phát triển thị trường trong nước đang chuyển từ tư duy xử lý từng vụ việc sang xây dựng cơ chế quản lý dựa trên dữ liệu, công nghệ và sự phối hợp liên ngành. Bởi trong bối cảnh các đối tượng liên tục thay đổi phương thức hoạt động, chỉ khi chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát và tăng trách nhiệm của các nền tảng thương mại điện tử thì mới có thể ngăn chặn hiệu quả các đường dây vi phạm ngay từ sớm.
Quan trọng hơn, cuộc đấu tranh chống hàng giả không thể chỉ đặt lên vai lực lượng chức năng. Doanh nghiệp cần chủ động ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, bảo vệ thương hiệu; các sàn thương mại điện tử phải tăng cường kiểm soát người bán, gỡ bỏ kịp thời các gian hàng vi phạm; còn người tiêu dùng cần hình thành thói quen lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, không tiếp tay cho hàng hóa giá rẻ bất thường và chủ động phản ánh các dấu hiệu vi phạm.
Khi hàng giả ngày càng dịch chuyển lên môi trường số, phương thức quản lý cũng phải thay đổi theo hướng hiện đại, chủ động và dựa trên công nghệ. Chỉ với sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng mới có thể từng bước thu hẹp "đất sống" của hàng giả, hàng nhập lậu và gian lận thương mại, qua đó xây dựng một thị trường minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế bền vững.
