Tại Trung tâm Quản lý điều hành giao thông đô thị TP.HCM, hàng chục màn hình lớn liên tục hiển thị hình ảnh từ nhiều giao lộ và tuyến đường. Hệ thống camera trí tuệ nhân tạo (AI) tự động đánh dấu các phương tiện có dấu hiệu vi phạm để phục vụ kiểm tra và đối chiếu sau đó.
Vi phạm trong vài giây bị ghi lại
Theo ghi nhận của phóng viên, mỗi phương tiện không chỉ xuất hiện trong một khung hình đơn lẻ mà được ghi lại ở nhiều thời điểm khác nhau, từ lúc tiếp cận giao lộ, thực hiện hành vi vi phạm cho đến khi rời khỏi khu vực. Trên màn hình trung tâm, hình ảnh từ giao lộ Điện Biên Phủ - Lê Quý Đôn cho thấy một người đàn ông mặc áo khoác màu cam dừng sát vạch chờ, nhưng khi đèn tín hiệu đã chuyển màu đỏ vẫn tiếp tục di chuyển theo phương tiện phía trước. Ít phút sau, tại giao lộ Điện Biên Phủ - Pasteur, một tài xế xe công nghệ tiếp tục bị hệ thống ghi nhận khi vượt đèn đỏ giữa thời điểm nhiều phương tiện đang lưu thông qua nút giao.
Ở các vị trí khác như Trương Định, Bà Huyện Thanh Quan hay Đinh Tiên Hoàng, nhiều trường hợp đi vào đường cấm hoặc rẽ trái khi đèn đỏ cũng lần lượt xuất hiện trên màn hình giám sát. Những hành vi này chỉ diễn ra trong vài giây nhưng đều được hệ thống lưu lại để phục vụ công tác xử lý.
Xác minh kỹ lưỡng trước khi xử phạt
Đại diện Phòng CSGT (PC08) Công an TP.HCM cho biết đây là những lỗi phổ biến của người điều khiển xe máy tại khu vực trung tâm thành phố. Nhiều người vẫn giữ tâm lý tranh thủ vài giây cuối của đèn vàng hoặc cố chạy theo phương tiện phía trước khi tín hiệu đã chuyển sang màu đỏ. Một số người khác chọn đi vào đường cấm hoặc đi ngược chiều để rút ngắn quãng đường di chuyển. Tuy nhiên, những hành vi vốn diễn ra rất nhanh này hiện đều có thể được hệ thống ghi nhận.
Theo PC08, hệ thống camera AI hiện có khả năng hỗ trợ phát hiện nhiều hành vi như không chấp hành hiệu lệnh đèn tín hiệu giao thông, đi không đúng phần đường hoặc làn đường quy định, đi vào đường cấm và đi ngược chiều. Tuy nhiên, dữ liệu do hệ thống ghi nhận chưa đồng nghĩa với việc phương tiện sẽ lập tức bị xử phạt. Sau khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, hình ảnh và video sẽ được chuyển về bộ phận chuyên trách để kiểm tra lại. Các cán bộ liên tục xem lại từng đoạn video, có trường hợp phải tua đi tua lại nhiều lần để xác định chính xác thời điểm đèn tín hiệu thay đổi hoặc vị trí phương tiện khi thực hiện hành vi vi phạm. Những dữ liệu chưa đủ rõ, hình ảnh bị che khuất hoặc chưa xác định được chính xác hành vi đều không được sử dụng.
"Chỉ những trường hợp đáp ứng đầy đủ các điều kiện về hình ảnh, thời gian, địa điểm và hành vi vi phạm mới được sử dụng làm căn cứ xử lý. Điều này nhằm bảo đảm tính khách quan, minh bạch trong quá trình xử lý", đại diện PC08 thông tin. Thực tế cho thấy không ít trường hợp khi đến làm việc vẫn cho rằng bản thân không vượt đèn đỏ hoặc không đi sai làn, nhưng sau khi được xem lại toàn bộ hình ảnh và clip ghi nhận, phần lớn đều công nhận hành vi vi phạm.
Xu hướng ứng dụng AI trong giám sát giao thông
Việc ứng dụng AI trong giám sát giao thông không chỉ dừng lại ở TP.HCM. Theo báo cáo của Cục CSGT (C08) Bộ Công an, trong 5 tháng đầu năm, hệ thống AI của C08 phát hiện và xử lý 943 trường hợp vi phạm. Tại Hà Nội, hệ thống AI cũng ghi nhận và xử lý hơn 12.600 trường hợp. Những con số này cho thấy việc ứng dụng công nghệ trong giám sát giao thông đang dần trở thành xu hướng tại các đô thị lớn, nơi lưu lượng phương tiện ngày càng gia tăng và việc phát hiện vi phạm không còn phụ thuộc hoàn toàn vào lực lượng tuần tra trực tiếp.
Thiếu tướng Đỗ Thanh Bình, Cục trưởng C08, cho rằng nếu trước đây việc xử lý chủ yếu dựa vào lực lượng tuần tra trực tiếp thì hiện nay nhiều hành vi vi phạm đã được ghi nhận bằng chứng cứ điện tử. Theo ông, việc ứng dụng khoa học, công nghệ giúp phát hiện vi phạm khách quan, minh bạch và nâng cao hiệu quả quản lý.
Khó khăn trong xử lý phạt nguội xe máy
Theo PC08 Công an TP.HCM, việc xử lý vi phạm đối với xe máy hiện vẫn gặp nhiều khó khăn hơn so với ô tô do chưa có cơ chế quản lý tương tự hoạt động đăng kiểm. Bên cạnh đó, tình trạng mua bán, cho tặng phương tiện qua nhiều đời chủ nhưng không thực hiện thủ tục sang tên vẫn còn khá phổ biến. Nhiều phương tiện được camera ghi nhận vi phạm nhưng người đứng tên đăng ký không còn sử dụng hoặc địa chỉ liên hệ đã thay đổi. CSGT đánh giá đây là một trong những nguyên nhân khiến việc xử lý vi phạm đối với xe máy vẫn gặp nhiều khó khăn hơn so với ô tô và tỷ lệ chấp hành cũng thấp hơn.
Dù vậy, từ dữ liệu thực tế, đại diện PC08 đánh giá sau thời gian triển khai hệ thống camera AI tại nhiều giao lộ, ý thức chấp hành pháp luật của người tham gia giao thông đang từng bước thay đổi. Nếu trước đây nhiều người vẫn nghĩ chỉ cần tranh thủ vài giây vượt đèn đỏ, lấn làn hoặc đi ngược chiều sẽ không bị phát hiện thì nay khả năng bị ghi nhận gần như luôn hiện hữu. Việc phát hiện vi phạm không còn phụ thuộc vào việc trên đường có lực lượng CSGT hay không.
