Theo thống kê, hơn 77% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam truy cập internet hằng ngày. Một khảo sát gần đây do Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (Bộ Công an) cùng các đơn vị liên quan phối hợp thực hiện đã đưa ra những con số đáng báo động: 100% trẻ em được hỏi cho biết từng gặp ít nhất một dạng rủi ro trên môi trường mạng; hơn 53% từng tiếp xúc với nội dung độc hại, phản cảm; gần 40% từng bị lừa đảo, xúc phạm hoặc đe dọa trực tuyến.
Thực trạng đáng lo ngại
Đáng lo ngại, thời gian qua, cơ quan chức năng ghi nhận hàng chục vụ lừa đảo, thao túng tâm lý và "bắt cóc trực tuyến" liên quan đến học sinh, sinh viên. Trong nhiều kịch bản, nạn nhân trẻ tuổi bị ép cắt đứt liên lạc với gia đình, bị điều khiển từ xa để phục vụ mục đích tống tiền hoặc buôn người. Đây chính là hồi chuông cảnh báo về những khoảng trống an toàn trên môi trường mạng.
Trách nhiệm của toàn xã hội
Tại lễ phát động Chương trình "Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026 - 2030" diễn ra ngày 29.5 vừa qua, Phó thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng không còn là câu chuyện riêng của gia đình, nhà trường hay cơ quan chức năng, mà đã trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội. Chỉ cần người lớn chậm một bước, trẻ em có thể phải đối mặt với những tổn thương rất nặng nề trong thế giới "ảo".
Xu hướng quốc tế
Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng, bảo vệ trẻ em trên môi trường số không còn là vấn đề riêng của Việt Nam bởi các hành vi xâm hại trẻ em ngày càng phức tạp và xuyên biên giới. Cuối năm 2025, Chính phủ Úc chính thức áp dụng lệnh cấm trẻ em dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội. Các nền tảng vi phạm có thể đối mặt mức phạt lên tới 50 triệu AUD, tương đương 900 tỉ đồng. Nhiều quốc gia châu Âu cũng đang xem xét và dự kiến đưa ra quy định nghiêm ngặt hơn đối với mạng xã hội.
Tại Anh, trong bối cảnh Chính phủ đang cân nhắc đưa ra lệnh cấm được cho là còn khắt khe hơn của Úc, các bác sĩ hàng đầu nước này cảnh báo mạng xã hội là mối nguy hại về sức khỏe không thua kém hút thuốc lá đối với trẻ em. Các mối nguy bao gồm cả về thể chất (từ việc bắt chước những hành vi nguy hiểm trên mạng) lẫn tinh thần (sang chấn vì chứng kiến cảnh bạo lực, tình dục hoặc do bị bắt nạt online).
Trong tuyên bố đưa ra ngày 29.5, Văn phòng Nhân quyền Liên Hợp Quốc cũng lên tiếng kêu gọi các chính phủ hành động mạnh mẽ hơn và đưa ra các ưu tiên cấp bách nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường số.
Cân bằng giữa quyền và an toàn
Thực tế cho thấy khi thời gian sử dụng internet của trẻ em ngày càng tăng, thách thức không còn là có nên quản lý các nền tảng trực tuyến hay không, mà là làm thế nào để cân bằng giữa quyền tiếp cận thông tin, quyền riêng tư và yêu cầu bảo đảm an toàn cho trẻ.
Giải pháp đồng bộ
Để xây dựng một "lá chắn số" vững chắc, cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống. Bên cạnh việc hoàn thiện pháp luật, tăng cường cảnh báo sớm, phòng ngừa sớm và xử lý nghiêm các hành vi xâm hại trẻ em trên không gian mạng, gia đình và nhà trường phải trở thành những điểm tựa tin cậy, giúp trẻ được trang bị kỹ năng số và khả năng tự bảo vệ trước các nguy cơ trực tuyến.
Các doanh nghiệp công nghệ, cung cấp nền tảng cũng cần thực hiện trách nhiệm xã hội và trách nhiệm đạo đức trong việc chung tay kiểm soát nội dung, phát hiện rủi ro và xây dựng môi trường số văn hóa, văn minh, an toàn, lành mạnh và thân thiện hơn với trẻ em.
Một môi trường mạng văn minh, an toàn, lành mạnh không chỉ giúp bảo vệ trẻ em trước hiểm họa mới, mà còn tạo điều kiện để các em phát triển toàn diện về trí tuệ, nhân cách và khát vọng vươn lên trong kỷ nguyên số.
