Thị phần hệ điều hành Windows trên toàn cầu đã giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 12 tháng, khi giá linh kiện tăng cao và sự xuất hiện của MacBook Neo giá rẻ cùng sự phổ biến ngày càng tăng của Linux đang định hình lại thị trường máy tính. Theo dữ liệu từ StatCounter, Windows chiếm 71,18% thị phần hệ điều hành máy tính toàn cầu trong tháng 7/2026, giảm đáng kể so với mức khoảng 80% trước đây.
Sự sụt giảm này diễn ra trong bối cảnh cuộc khủng hoảng giá linh kiện năm 2026, đặc biệt là DRAM và SSD, gây áp lực lớn lên các nhà sản xuất laptop Windows. Gartner dự báo giá kết hợp của DRAM và SSD có thể tăng khoảng 130% vào cuối năm 2026, khiến giá PC trung bình tăng 17% và sản lượng máy tính xuất xưởng toàn cầu giảm 10,4%.
Windows mất lợi thế về giá
Trong nhiều thập kỷ, Windows thống trị nhờ sự hiện diện trên gần như mọi loại máy tính, từ laptop giá rẻ cho học sinh, sinh viên đến workstation cao cấp. Tuy nhiên, khi chi phí linh kiện tăng vọt, các nhà sản xuất buộc phải cắt giảm cấu hình, đưa RAM 8GB trở lại ngay cả trên những sản phẩm cao cấp như Surface Laptop 13 inch của Microsoft. Điều này làm suy yếu trải nghiệm người dùng, vốn là điểm mạnh của Windows.
Microsoft đã phải bán Surface Laptop với RAM 8GB và SSD 256GB để giữ giá ở mức dễ tiếp cận, trong khi trước đó các mẫu này chỉ có cấu hình 16GB. Hãng cũng đặt mục tiêu tối ưu Windows 11 cho hệ thống 8GB RAM, nhưng giải pháp phần mềm chỉ có thể giảm bớt tác động, không thể thay thế phần cứng.
MacBook Neo tạo áp lực mới
Apple đã tận dụng cơ hội này để ra mắt MacBook Neo vào tháng 3/2026 với giá khởi điểm 599 USD (khoảng 16,5 triệu đồng tại Việt Nam), trở thành chiếc MacBook rẻ nhất từ trước đến nay. Máy sử dụng chip A18 Pro, màn hình Liquid Retina 13 inch, RAM 8GB, SSD 256GB và pin lên đến 16 giờ. Mặc dù cấu hình này cũng chỉ có 8GB RAM, nhưng nhờ kiểm soát toàn bộ phần cứng và phần mềm, Apple tạo ra trải nghiệm mượt mà hơn.
Sự xuất hiện của MacBook Neo khiến người dùng trong phân khúc giá phổ thông bắt đầu cân nhắc macOS thay vì mặc định chọn Windows. Trước đây, Mac thường đắt gấp đôi laptop Windows, nhưng giờ khoảng cách chỉ còn vài triệu đồng, đặc biệt khi laptop Windows cũng tăng giá vì linh kiện. Điều này thay đổi nhận thức của người tiêu dùng: với số tiền tương tự, họ có thể chọn một chiếc Mac bền bỉ và tối ưu hơn.
Linux trở thành lựa chọn thay thế
Linux cũng đang tạo sức ép theo hướng khác. Người dùng không cần mua máy mới để chuyển sang Linux, vì các bản phân phối như Ubuntu có thể cài đặt trực tiếp lên PC cũ hoặc chạy thử từ USB. Canonical đã đơn giản hóa quá trình cài đặt, giúp người dùng phổ thông dễ dàng tiếp cận mà không cần kiến thức kỹ thuật sâu.
Với những người chủ yếu sử dụng web, tài liệu, lập trình hoặc ứng dụng trực tuyến, Linux ngày càng trở thành lựa chọn khả thi. Quan trọng hơn, Linux cho phép kéo dài tuổi thọ của máy tính cũ, tránh chi phí mua phần cứng mới trong bối cảnh giá tăng cao. "Không phải mua máy" chính là lợi thế cạnh tranh lớn nhất của Linux.
Thị phần phản ánh xu hướng
Dữ liệu StatCounter cho thấy macOS và OS X của Apple, khi cộng lại, chiếm gần 20% thị phần, trong khi Linux đạt 7,53%. Windows vẫn dẫn đầu với khoảng cách lớn, nhưng xu hướng giảm từ mức 80% xuống 71,18% cho thấy người dùng đang có nhiều lựa chọn thực tế hơn.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng StatCounter đo lường dựa trên lưu lượng truy cập website, không phải số máy bán ra. Vì vậy, chưa thể kết luận rằng người dùng đang ồ ạt rời bỏ Windows, nhưng thời điểm của những thay đổi này là đáng chú ý.
Tương lai của Windows
Windows chưa đứng trước nguy cơ bị thay thế trong tương lai gần, với thị phần hơn 71% và hệ sinh thái phần mềm, game, ứng dụng doanh nghiệp khổng lồ. Nhưng lợi thế "mặc định" của Windows đang bị xói mòn. Khi laptop Windows tăng giá và cấu hình giảm, còn MacBook Neo và Linux trở nên hấp dẫn hơn, Microsoft buộc phải cạnh tranh bằng chất lượng thực sự của hệ điều hành thay vì dựa vào việc là lựa chọn duy nhất phù hợp túi tiền.
Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt khi người dùng bắt đầu đặt câu hỏi liệu Windows có còn là lựa chọn tối ưu nhất, hay nên thử macOS hoặc Linux. Thời thế có thể vẫn nghiêng về Windows, nhưng thời giá đang khiến cuộc chơi trở nên khó khăn hơn cho Microsoft.
