Ngày 1 tháng 7 năm 2026, hai công ty Nhật Bản là Kanto Denka Kogyo và Central Glass sẽ chính thức ngừng sản xuất vĩnh viễn tungsten hexafluoride, một loại khí công nghiệp thiết yếu trong sản xuất chip nhớ và chip trí tuệ nhân tạo tiên tiến. Quyết định này xuất phát từ việc Trung Quốc thắt chặt kiểm soát xuất khẩu bột tungsten tinh khiết cao, nguyên liệu chiếm 60-70% chi phí sản xuất loại khí này.
Hai hãng đã gửi thông báo chính thức đến các khách hàng lớn nhất gồm Samsung, SK Hynix và TSMC. Với quyết định này, thế giới mất đi 25% công suất sản xuất tungsten hexafluoride toàn cầu, tương đương khoảng 2.200 tấn mỗi năm, trong khi không có nguồn cung thay thế nào sẵn có.
Nguyên nhân trực tiếp từ quyết định của Trung Quốc
Từ đầu năm 2026, Bắc Kinh siết chặt kiểm soát xuất khẩu bột tungsten tinh khiết cao. Lượng hàng từ Trung Quốc về Nhật Bản giảm gần như bằng không, trong khi giá bột tungsten tăng 325% so với cùng kỳ năm trước. Kanto Denka và Central Glass đã cố gắng duy trì sản xuất bằng tồn kho trong 5 tháng, nhưng cuối cùng không tìm được nguồn cung thay thế và buộc phải dừng dây chuyền vĩnh viễn.
Tungsten hexafluoride: 'Máu của chip' không thể thay thế dễ dàng
Trong ngành bán dẫn, tungsten hexafluoride được ví như "máu của chip" vì vai trò then chốt trong quy trình lắng đọng hơi hóa học, tạo màng tungsten siêu mỏng lấp đầy các khe hở cấp độ nano bên trong chip. Không có màng tungsten này, các lớp transistor trong chip NAND 3D hơn 200 lớp, chip tiến trình dưới 7nm và bộ nhớ băng thông cao HBM không thể kết nối. Hiện chưa có vật liệu nào thay thế tungsten hexafluoride ở quy mô thương mại.
Tác động lan rộng ngay lập tức
Hàn Quốc, phụ thuộc đến 80% nguồn cung tungsten hexafluoride từ Nhật Bản, đang gấp rút kiểm định nhà cung cấp thay thế, trong đó có công ty Peric Special Gases của Trung Quốc. Quy trình kiểm định thông thường mất 18 tháng, nhưng các nhà sản xuất chip buộc phải rút ngắn đáng kể và chấp nhận rủi ro. Giá tungsten hexafluoride dự kiến tăng 70-90%, khoảng trống cung ứng nửa cuối năm 2026 ước tính lên đến 2.000 tấn. Cổ phiếu các nhà sản xuất tungsten Trung Quốc tăng vọt sau tin tức.
Sự kiện này cho thấy sự tập trung cực đoan trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu: một loại hóa chất đặc thù bị chặn nguồn cung có thể gây tác động lan tỏa toàn cầu.
Giải pháp dài hạn: 'Phi Trung Quốc hóa' và thay thế tungsten
Cuộc khủng hoảng thúc đẩy quá trình "phi Trung Quốc hóa" chuỗi cung ứng tungsten. Mỹ yêu cầu các nhà thầu quốc phòng chuyển sang nguồn tungsten phi Trung Quốc từ năm 2027. Các tập đoàn Nhật như Mitsubishi Materials và Sumitomo Electric đầu tư hàng chục tỷ yen xây dựng cơ sở tái chế tungsten. Mỏ tungsten Sangdong ở Hàn Quốc dự kiến hoạt động năm 2026.
Một hướng khác là thay thế tungsten bằng molybdenum. Samsung đã dùng molybdenum trong một số dòng NAND hiện tại và dự kiến tối ưu hóa quy trình với NAND 400 lớp trong năm nay. SK Hynix chuẩn bị sản xuất đại trà NAND 375 lớp cuối năm 2026, nhưng các thế hệ từ 480 lớp trở lên sẽ phải dùng molybdenum. Nhu cầu molybdenum từ ngành bán dẫn dự kiến tăng từ mức hiện tại lên 25 tấn năm 2027, 40 tấn năm 2028, 60 tấn năm 2029 và 80 tấn năm 2030.
Tuy nhiên, đây là câu chuyện của tương lai. Dòng NAND đang sản xuất đại trà vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào tungsten, và molybdenum cũng không phân tán đều trên toàn cầu, tiềm ẩn nguy cơ tập trung nguồn cung.
Trong khoảng trống nhiều năm trước khi các giải pháp thay thế trưởng thành, chi phí địa chính trị sẽ trở thành chi phí cố định trong cơ cấu giá mỗi con chip cao cấp, và cuối cùng người mua điện thoại, laptop hay xe hơi sẽ trả hóa đơn cho cuộc chiến nguyên liệu này.
