Trung Quốc bứt phá mạnh mẽ, đe dọa vị thế AI của Mỹ
Theo báo cáo từ Fortune, Trung Quốc đã thực hiện một bước tiến vượt bậc trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), trực tiếp thách thức vị trí dẫn đầu của Mỹ. Sự phát triển này được ghi nhận qua việc Trung Quốc gần như bắt kịp Mỹ về hiệu suất của các bot AI, đồng thời vượt trội về số lượng bằng sáng chế, công bố khoa học và triển khai robot trên toàn cầu.
Khoảng cách hiệu suất thu hẹp nhanh chóng
Báo cáo AI Index 2026 của Viện Trí tuệ Nhân tạo hướng tới Con người (HAI) thuộc Đại học Stanford, công bố tuần này, chỉ ra rằng khoảng cách về điểm số Arena – một chỉ số đo hiệu suất tương đối của các mô hình ngôn ngữ lớn – giữa các hệ thống AI hàng đầu của Mỹ và Trung Quốc đang thu hẹp đáng kể. Vào tháng 5/2023, mô hình GPT-4 của OpenAI (Mỹ) đạt hơn 1.300 điểm Arena, trong khi các mô hình Trung Quốc chỉ dưới 1.000 điểm. Tuy nhiên, đến tháng 3/2026, chỉ sau gần ba năm, khoảng cách này giảm xuống còn 39 điểm, với mô hình Claude Opus 4.6 của Anthropic (Mỹ) chỉ hơn Dola-Seed 2.0 của Trung Quốc khoảng 2,7%.
Mặc dù Mỹ vẫn dẫn đầu về số lượng mô hình AI hàng đầu với 50 mô hình so với 30 của Trung Quốc, nhưng Trung Quốc lại vượt trội trong các lĩnh vực khác. Năm 2024, Trung Quốc chiếm 20,6% tổng số trích dẫn khoa học về AI toàn cầu, cao hơn nhiều so với 12,6% của Mỹ. Đồng thời, Trung Quốc dẫn đầu thế giới về triển khai robot công nghiệp với hơn 295.000 robot, gần gấp chín lần con số 34.200 của Mỹ.
Thay đổi cục diện cạnh tranh công nghệ
Bất chấp nguồn vốn đầu tư ít hơn và nhiều ràng buộc pháp lý, Trung Quốc đã thay đổi đáng kể khả năng cạnh tranh với Mỹ trong cuộc chiến công nghệ toàn diện. Được thúc đẩy bởi “khoảnh khắc DeepSeek” năm 2025, Trung Quốc đã đổ nguồn vốn khổng lồ vào các startup AI, với các đợt IPO tại Hong Kong trong quý trước đạt mức cao kỷ lục trong năm năm, huy động 110 tỷ USD thông qua 40 niêm yết mới.
Trung Quốc cũng đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng điện lực. Theo David Fishman, chuyên gia năng lượng Trung Quốc tại Lantau Group, nhu cầu điện của nước này tăng thêm mỗi năm tương đương tổng mức tiêu thụ của Đức. Biên dự phòng điện của Trung Quốc luôn duy trì trên 80%, cho thấy năng lực gần gấp đôi mức cần thiết để phát triển hạ tầng tính toán AI. Ngược lại, hạ tầng năng lượng của Mỹ đang gặp nhiều hạn chế, với hệ thống lưới điện xuống cấp và dễ bị tổn thương trước thời tiết cực đoan, được Goldman Sachs coi là “nút thắt cổ chai” kìm hãm sự phát triển AI.
Dòng nhân tài và đầu tư tư nhân
Đà chuyển dịch động lực AI về phía Trung Quốc đang góp phần làm suy giảm dòng nhân tài công nghệ vào Mỹ. Báo cáo của Stanford cho thấy số lượng học giả AI chuyển đến Mỹ đã giảm 89% kể từ năm 2017, với mức giảm tăng tốc 80% chỉ trong năm vừa qua. Tuy nhiên, Mỹ vẫn là nơi tập trung nhiều nhà nghiên cứu và phát triển AI nhất thế giới.
Các nhà kinh tế cảnh báo rằng việc tiếp tục mất chuyên gia sẽ làm xói mòn lợi thế nhân tài của Mỹ so với Trung Quốc. Một báo cáo tháng 4/2025 từ Viện Hoover phối hợp với Stanford HAI chỉ ra rằng Trung Quốc đã xây dựng đội ngũ nhân tài tự thân khổng lồ, với hầu hết nhà nghiên cứu đứng sau các bài báo nền tảng của DeepSeek được đào tạo tại Trung Quốc, tạo nên “dòng chảy tri thức một chiều” có lợi cho nước này.
Dù vậy, đầu tư tư nhân của Mỹ vào AI vẫn vượt xa Trung Quốc, đạt 285,9 tỷ USD vào năm 2025, cao hơn gấp 23 lần so với 12,4 tỷ USD của Trung Quốc. Mỹ cũng rót vốn cho 1.953 công ty AI mới trong năm ngoái, gấp hơn 10 lần so với bất kỳ quốc gia nào khác.
Tóm lại, báo cáo nhấn mạnh rằng Trung Quốc đã nổi lên như một đối trọng mạnh mẽ, từng bước thu hẹp khoảng cách và dường như xóa bỏ lợi thế của Mỹ trong lĩnh vực AI, đặt ra thách thức nền tảng đối với vị thế dẫn đầu công nghệ toàn cầu của Mỹ.
