Cuối tuần này, Trường ĐH Văn Lang (TP.HCM) trở thành điểm đến của hơn 260 lãnh đạo, chuyên gia giáo dục, nhà nghiên cứu và đại diện doanh nghiệp đến từ 108 tổ chức thuộc 14 quốc gia và vùng lãnh thổ. Họ cùng tham dự hội thảo quốc tế "Thúc đẩy giáo dục ĐH tại ASEAN vì tác động bền vững: AI lấy con người làm trung tâm, kỹ năng tương lai và đổi mới sáng tạo", do Tổng Lãnh sự quán Malaysia tại TP.HCM, Đại sứ quán Malaysia tại Hà Nội, Bộ Giáo dục ĐH Malaysia và Trường ĐH Văn Lang phối hợp tổ chức.
Tại hội thảo, PGS-TS Ramesh Zaidi Rozan, ĐH Công nghệ Malaysia, giới thiệu tư duy "trường ĐH không giới hạn" như một cách giúp người học đứng vững trước sức ép từ trí tuệ nhân tạo. Ông dẫn số liệu đáng chú ý: 22% công việc sẽ bị thay đổi vào năm 2030 và 39% kỹ năng cốt lõi sẽ phải thay đổi. Trong bối cảnh đó, vai trò của trường ĐH không còn chỉ là chuẩn bị cho một nghề nghiệp duy nhất, mà phải chuẩn bị cho sự chuyển đổi nghề nghiệp liên tục.
Trường ĐH không giới hạn nghĩa là gì?
Theo PGS-TS Ramesh, "trường ĐH không giới hạn" không đơn thuần là một trường ĐH "không có biên giới". Đó là một trường ĐH học tập liên tục, kết nối liên tục và tạo ra tác động liên tục, không còn những rào cản không cần thiết. Việc học không thể kết thúc sau khi tốt nghiệp; tri thức được chia sẻ xuyên suốt các ngành học, các trường ĐH, các lĩnh vực và các quốc gia. Nghiên cứu cũng không dừng lại ở công bố khoa học mà phải tạo ra giá trị thông qua ứng dụng, đổi mới sáng tạo, chính sách và đóng góp cho xã hội.
Ông nhấn mạnh: "Các trường ĐH cần lắng nghe sâu sắc những vấn đề và nhu cầu của xã hội, nhưng không được đánh mất sứ mệnh cốt lõi của mình. Lắng nghe sinh viên, nhà tuyển dụng, doanh nghiệp, Chính phủ, cộng đồng, nhu cầu của từng vùng, từng địa phương để hiểu những khó khăn, kỳ vọng và những nhu cầu mới đang xuất hiện." Đồng thời, trường ĐH phải giữ vững sự chính trực, chất lượng học thuật, sử dụng AI có đạo đức, phát triển bền vững để bảo vệ các giá trị lâu dài của xã hội.
Malaysia chia sẻ chiến lược tổng thể về AI
Đại diện Bộ Giáo dục ĐH Malaysia cũng có bài phát biểu về cách nước này xây dựng hệ thống giáo dục ĐH nhằm hiện thực hóa tư duy trên. Theo đó, 4 yếu tố được nhấn mạnh: AI là công cụ phục vụ con người, không thay thế con người; giáo dục phải trang bị cho sinh viên năng lực thích ứng với thị trường lao động luôn thay đổi; tăng cường hợp tác với các trường ĐH trên thế giới; xây dựng hệ sinh thái giáo dục chung giữa các quốc gia Đông Nam Á.
Điểm đáng chú ý là Malaysia không xem AI, giáo dục nghề nghiệp, nghiên cứu, quốc tế hóa hay học tập suốt đời là những chương trình độc lập. Tất cả đều nằm trong một chiến lược tổng thể, trong đó sinh viên được đào tạo thêm các lĩnh vực mới nổi như AI, công nghệ tiền mã hóa, chuyển đổi năng lượng. Vị đại diện này cho biết: "Một sinh viên tốt nghiệp trong tương lai cần hội đủ 3 nhóm năng lực: năng lực mềm gồm giao tiếp, hợp tác, lãnh đạo, thích ứng và phục hồi; năng lực chuyên môn sắc bén gồm kiến thức kỹ thuật, tư duy phân tích, năng lực số, hiểu biết về AI, khả năng khai thác và phân tích dữ liệu; trí tuệ toàn diện gồm năng lực xã hội, tư duy nhân văn, đạo đức và làm việc trong môi trường đa văn hóa. Đây là điều giúp con người khác biệt so với AI."
ĐH Nanyang tích hợp AI vào 40% khóa học
Giáo sư Avin Ng, Trường Kinh doanh Nanyang, ĐH Công nghệ Nanyang (Singapore), cho biết trường đã đặt mục tiêu tích hợp AI vào 40% khóa học đến năm 2030 và bắt buộc mọi sinh viên học môn "Khoa học & Công nghệ vì nhân loại". Ông nói: "Tương lai của giáo dục sẽ không được quyết định bởi công nghệ chúng ta mua về, mà bởi năng lực chúng ta xây dựng cho những người đang vận hành các định chế giáo dục. Đừng để AI làm bạn lười biếng. Hãy dùng nó để tư duy sắc bén hơn và làm được nhiều việc hơn."
Theo giáo sư Avin Ng, đội ngũ quản lý và hành chính chính là "bộ truyền động" cốt lõi của trường ĐH. "Hàng trăm hay hàng ngàn cán bộ hành chính/vận hành gồm phụ trách tuyển sinh, tài chính, nhân sự, dịch vụ sinh viên... mới chính là 'bộ truyền động' giúp toàn bộ hệ thống vận hành và lan tỏa chiến lược AI tới hàng chục ngàn sinh viên và giảng viên. Nếu tầng lớp này không chuyển dịch, mọi chiến lược AI chỉ dừng lại ở lý thuyết", ông nhận định.
Đánh giá năng lực giữa kỷ nguyên AI
Tiến sĩ Burkhard Schrage, Khoa Kinh doanh ĐH RMIT, đề xuất các trường ĐH cần duy trì hình thức đánh giá không dùng AI như thi vấn đáp, bài tập tại lớp, bài tập không mở sách để xác nhận năng lực cốt lõi trước khi áp dụng công cụ AI. Ông lý giải: "AI xử lý tốt các tác vụ rõ ràng nhưng gặp khó khăn với các vấn đề thực tế hỗn loạn, thiếu thông tin. Vì thế phải yêu cầu sinh viên xác định vấn đề và biện minh cho phương pháp của họ trước khi thực hiện bằng AI, thuyết trình trực tiếp, có sự phản biện và đánh giá chéo giữa các sinh viên."
Giáo sư Lê Anh Vinh, Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, cho rằng giáo dục không chỉ là tạo ra câu trả lời hay sản phẩm, mà là chuyển hóa người học. "AI không đến để thay thế hay làm giảm vai trò của giáo dục, mà đòi hỏi chúng ta phải định hình lại việc dạy và học để phát triển những con người có tư duy phản biện, sáng tạo và có trách nhiệm trong thế giới công nghệ. Mục tiêu tối thượng vẫn là 'con người', học cùng AI chứ không giao phó tư duy cho AI", ông Vinh khẳng định.
Quản trị AI có trách nhiệm trong giáo dục ĐH
PGS-TS Nguyễn Thu Thủy, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế, Bộ GD-ĐT, nhấn mạnh: "Đối với giáo dục ĐH, câu hỏi quan trọng không còn là có nên ứng dụng AI hay không, mà là làm thế nào để quản trị và ứng dụng AI một cách có trách nhiệm." Bà cho rằng AI cần giúp mở rộng năng lực con người, chứ không thay thế khả năng phán đoán, phẩm giá và trách nhiệm của con người.
Theo bà, các trường ĐH phải chuyển từ truyền đạt kiến thức sang phát triển năng lực; từ kiểm tra khả năng ghi nhớ sang đánh giá khả năng vận dụng và phán đoán; đồng thời chuyển từ chương trình đào tạo khép kín sang hệ sinh thái kết nối giữa Nhà nước, trường ĐH, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và toàn xã hội. Bà kết luận: "Tương lai của giáo dục ĐH sẽ không chỉ được quyết định bởi sức mạnh của những công nghệ mà chúng ta sở hữu. Tương lai ấy sẽ được quyết định bởi những giá trị mà chúng ta gìn giữ, những năng lực mà chúng ta cùng nhau vun đắp và tinh thần trách nhiệm trong mọi hành động."
Cuối cùng, đại diện Bộ Giáo dục ĐH Malaysia đề xuất 5 hành động cụ thể: xây dựng chương trình chứng chỉ ngắn hạn chung về đạo đức AI cho toàn ASEAN; thí điểm hệ thống chuyển đổi tín chỉ liên thông giữa các trường và quốc gia; cùng thiết kế chương trình đào tạo và học nghề; hợp tác nghiên cứu giải quyết vấn đề chung của khu vực; và thiết lập nguồn tài chính để mở rộng cơ hội trao đổi quốc tế cho người học, kể cả những người có hoàn cảnh khó khăn.
