Trong kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026, đề thi Ngữ văn đã gây ấn tượng mạnh với chủ đề về trí tuệ nhân tạo (AI) và sự cộng hưởng trí tuệ. Giữ nguyên cấu trúc quen thuộc gồm hai phần đọc hiểu và viết, đề thi yêu cầu thí sinh trả lời 5 câu hỏi ở phần Đọc hiểu theo 5 cấp độ tư duy. Phần Viết bao gồm 2 câu: câu 1 viết đoạn văn nghị luận xã hội khoảng 200 chữ, câu 2 viết bài văn khoảng 600 chữ cảm nhận tác phẩm trữ tình.
Ngữ liệu chính và cấu trúc đề thi
Tác phẩm "CODE VÀ CÁT - Những quyền lực công nghệ xoay chuyển thế giới" của tác giả Phan Tuấn được chọn làm ngữ liệu chính cho phần Đọc hiểu. Thí sinh phải trả lời các câu hỏi từ nhận biết, thông hiểu đến vận dụng. Ghi nhận tại điểm thi Trường trung học phổ thông Trần Phú, Hà Nội, hầu hết thí sinh phân bổ thời gian hợp lý, tập trung làm kỹ phần Đọc hiểu và câu 1 phần Viết. Ở câu 2 về cảm thụ tác phẩm, các em phân tích ý nghĩa, thông điệp qua hình ảnh và biện pháp tu từ.
Phản hồi từ thí sinh
Rời phòng thi với tâm trạng nhẹ nhõm, Nguyễn Phan Minh Anh, học sinh Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội chia sẻ: "Với riêng em, đây không phải là đề thi dễ nhận biết hay có thể nhanh chóng khoanh vùng trọng tâm yêu cầu của người ra đề, nhưng vẫn nằm trong khả năng làm bài". Câu 1 và 2 phần Đọc hiểu thuộc mức nhận biết, yêu cầu xác định thông tin trong văn bản. Câu hỏi số 3 thuộc mức thông hiểu, đòi hỏi giải thích ý nghĩa hai cụm từ trong ngữ cảnh cụ thể, đồng thời nêu thái độ, quan điểm của người viết, tránh trả lời chung chung. Ở câu 4, thí sinh nhận xét mối liên hệ giữa luận đề và luận điểm.
"Bản thân em dự đoán các vấn đề về công nghệ, trí tuệ nhân tạo có khả năng sẽ được nhắc đến trong bài thi Ngữ văn năm nay. Vì thế, em đã ôn kỹ và làm khá tốt phần đọc hiểu cũng như nghị luận xã hội. Yêu cầu đề không khó, song cần phân tích chi tiết, bối cảnh đề cập trong ngữ liệu để đưa ra phán đoán đúng nhất", Minh Anh cho hay.
Câu hỏi về AI và cộng hưởng trí tuệ
Câu hỏi số 5 yêu cầu thí sinh trình bày suy nghĩ về cách sử dụng AI để tạo nên sự "cộng hưởng trí tuệ" trong bối cảnh khoa học công nghệ đột phá. Đây là câu hỏi vừa thể hiện tư duy khái quát, vừa mang tính cập nhật về thời đại số. Nhiều thí sinh cho rằng hiểu được cụm từ này sẽ "bắt" được mạch cảm hứng cho toàn bài thi. Theo Minh Anh, cộng hưởng là góp sức, hỗ trợ lẫn nhau, trong bối cảnh này là sự cộng hưởng giữa trí tuệ con người và trí tuệ nhân tạo. Với sự hỗ trợ của AI, nhiều lĩnh vực vận hành suôn sẻ hơn, giảm tải sức người và thời gian. Tuy nhiên, con người không nên phụ thuộc mà cần phát triển và sử dụng AI đúng cách, kết hợp với khối óc sáng tạo của mình.
Cùng quan điểm, Vũ Phương Thảo, học sinh Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp-Giáo dục thường xuyên Nguyễn Văn Tố nhấn mạnh: "Tuyệt đối không nên ỷ lại vào trí tuệ nhân tạo, đặc biệt với những bạn trẻ. Cốt lõi của việc cộng hưởng trí tuệ nằm ở khả năng tổng hợp những gì tinh túy giữa con người với con người, giữa con người với công nghệ, với AI để đưa ra những giải pháp mang tính đột phá". Đặt nguyện vọng chính vào ngành du lịch, Thảo kỳ vọng bài thi Ngữ văn đạt khoảng 7 điểm. "Ngay khi thời gian làm bài bắt đầu, em đã nhanh chóng gạch ý trọng tâm các câu hỏi. Nhìn chung, đề bài phần Đọc hiểu khá dài nhưng không quá khó để xác định vấn đề. Em nghĩ, nếu làm cẩn thận, thí sinh sẽ đạt được điểm tối đa ở phần này", Thảo nói thêm.
Phần Viết: Khát vọng cống hiến
Câu 1 phần Viết (2 điểm) yêu cầu viết khoảng 200 chữ về chủ đề: Làm thế nào để có những "Steve Jobs Việt Nam"? với tư cách người trẻ. Đề bài dẫn ra những cái tên như Steve Jobs, Elon Musk, Bill Gates, Mark Zuckerberg. Câu 2 (4 điểm) yêu cầu viết bài văn nghị luận khoảng 600 chữ phân tích bài thơ "Những chiếc lá" của Nguyễn Đình Thi.
"Tưởng chừng như câu 1 - 'Làm thế nào để có những Steve Jobs Việt Nam?' và câu 2 - cảm thụ về bài thơ 'Những chiếc lá' của tác giả Nguyễn Đình Thi trong phần Viết nhắc đến những vấn đề khác nhau, vận dụng kỹ năng làm bài, biện luận khác biệt, nhưng theo em, tất cả đều gợi dẫn về cảm hứng không ngừng cống hiến và sống một cuộc đời ý nghĩa", thí sinh Lê Nam Linh bày tỏ.
Nam Linh phân tích, "Steve Jobs Việt Nam" là cách nói ngụ ý về những người có khả năng phát minh, phát hiện ý tưởng công nghệ đột phá, giỏi dẫn dắt tập thể trong lĩnh vực công nghệ. Steve Jobs là đồng sáng lập, từng quản lý Apple - tập đoàn công nghệ đa quốc gia. Gắn với Steve Jobs, Elon Musk, Bill Gates, Mark Zuckerberg đều là những thương hiệu công nghệ uy tín toàn cầu. "Ngày nay, không khó để bắt gặp một người sở hữu chiếc iPhone, hay MacBook trên tay. Những sản phẩm của Apple phổ biến trên toàn thế giới. Và Steve Jobs luôn được nhớ tới như người đại diện cho hãng công nghệ lớn này", Nam Linh chia sẻ.
Thí sinh Nguyễn Thị Minh Anh nhận định: "Bài làm của em xoay quanh việc tìm kiếm và bồi đắp nhân tài, nhất là những 'hạt giống' triển vọng trong lĩnh vực công nghệ ở Việt Nam. Bên cạnh đó, cũng nhắc đến vấn đề Việt Nam đang ở đâu trên bản đồ công nghệ thế giới. Chúng ta có khát vọng làm chủ công nghệ nhưng cần nỗ lực hơn nữa, cộng hưởng sức mạnh hơn nữa để thực sự bứt phá".
Theo thí sinh Lê Minh Châu, đề bài đặt ra trách nhiệm của người trẻ đối với sự phát triển đất nước. "Từ sự cộng hưởng trí tuệ, khát vọng về một Việt Nam hùng cường với nền tảng công nghệ vững chắc đến câu chuyện ý nghĩa về 'Những chiếc lá' trong câu 2 phần Viết đã tạo nên mạch cảm hứng xuyên suốt quá trình làm bài thi Ngữ văn", Minh Châu nhìn nhận.
Phân tích bài thơ "Những chiếc lá"
Minh Châu cho biết: Chớ vì là "những chiếc lá rụng trên mặt cỏ" bị "gió thổi bay lao xao" hay vì "những chiếc lá nâu, đen, rách quăn queo" mà đem bỏ chúng đi. Đằng sau những hình ảnh ấy, chúng đã "sống" một cuộc đời trọn vẹn từ xuân, hạ, thu, đông. "Không chỉ tái hiện bức tranh về những chiếc lá từ lúc còn xanh biếc trên cành đến khi rụng xuống, nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã mượn những hình ảnh ấy để ngụ ý về một vòng đời của sự vật. Biện pháp nhân hóa được sử dụng ở từ 'chúng ta' càng đặt ra những suy ngẫm về sống một cuộc đời ý nghĩa, sẵn sàng cống hiến và tận hiến", Minh Châu bày tỏ.
Bài thơ "Những chiếc lá" thuộc tập thơ "Trong cát bụi" in năm 1992. Cùng với "Tia nắng" và "Sóng reo", không ít độc giả cho rằng, những tác phẩm ở tập "Trong cát bụi" lắng đọng những suy ngẫm về nội tâm, chiêm nghiệm về thế sự của tác giả Nguyễn Đình Thi.
