Từ làng quê Bến Tre đến đỉnh cao AI: Hành trình của Nguyễn Song Thiên Long
Nguyễn Song Thiên Long (sinh năm 2005) xuất thân từ một vùng quê xứ dừa Bến Tre, nay thuộc tỉnh Vĩnh Long, nơi điều kiện tiếp cận công nghệ còn nhiều hạn chế. Tuổi thơ của cậu gắn bó với sách vở hơn là những thiết bị máy móc hiện đại. Thiên Long đặc biệt yêu thích toán học, nhất là các bài toán logic, bởi cảm giác được suy nghĩ có hệ thống và tìm ra lời giải cho những câu hỏi hóc búa.
Khám phá "phép màu" công nghệ
Lần đầu tiên chạm tay vào bàn phím máy tính, Thiên Long nhận ra "phép màu" khi những con số và lập luận toán học có thể được "hiện thực hóa" sống động thông qua công nghệ. Cậu tò mò và dành nhiều thời gian tìm hiểu về cách máy tính hoạt động, cũng như ứng dụng thuật toán để giải quyết các vấn đề trong đời sống. Trong ba năm học trung học phổ thông, cậu là gương mặt nổi bật của lớp chuyên Toán tại trường THPT chuyên Bến Tre, sau đó được tuyển thẳng vào ngành Khoa học máy tính tại Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Thiên Long chia sẻ: "Khoa học máy tính là con đường phù hợp nhất để kết hợp giữa tư duy toán học, logic và khát khao nghiên cứu của bản thân. Với tôi, đây không chỉ là việc lựa chọn ngành học, mà là một hành trình đi từ niềm yêu thích ở một vùng quê đến mong muốn dùng tri thức và công nghệ để tạo ra giá trị thực sự cho xã hội."
Nghiên cứu AI gắn với con người và văn hóa
Nếu trí tuệ nhân tạo (AI) thường được biết đến với những ứng dụng hào nhoáng, Thiên Long lại chọn một lối đi riêng: xử lý ngôn ngữ tự nhiên cho các ngôn ngữ dân tộc thiểu số. Câu chuyện bắt đầu từ cơ duyên gặp gỡ PGS.TS Quản Thành Thơ, hiện là Trưởng Khoa Khoa học và Kỹ thuật Máy tính. Ấn tượng trước lời giải cho một bài toán khó liên quan đến xử lý dữ liệu lớn, người thầy đã mở cánh cửa đưa Thiên Long vào thế giới nghiên cứu chuyên nghiệp.
Từ đó, cậu tham gia vào đề tài cấp Nhà nước đầy thách thức: "Dịch tự động từ văn bản tiếng Việt sang tiếng Ba Na" và "Tổng hợp tiếng nói Ba Na". Không chỉ ngồi trong phòng thí nghiệm với những dòng code, nam sinh đã có những chuyến đi thực tế đáng nhớ lên vùng núi Bình Định, trực tiếp trò chuyện và thu thập dữ liệu từ bà con dân tộc. Những chuyến đi này giúp cậu nhận ra: "Nghiên cứu không chỉ là con số, mà gắn chặt với con người và văn hóa."
Theo Thiên Long, thách thức lớn nhất của công trình này là tính tiên phong và hạn chế về nguồn dữ liệu. Việc tìm ra phương pháp phù hợp là kết quả của nhiều lần thất bại, điều chỉnh và làm lại từ đầu. Qua đó, cậu học được rằng nghiên cứu không phải là tìm lời giải nhanh nhất, mà là đặt đúng câu hỏi và kiên nhẫn theo đuổi đến cùng. Hiện nay, các công trình liên quan đang được gửi và phản biện tại những hội nghị hàng đầu thế giới trong lĩnh vực Xử lý ngôn ngữ tự nhiên và Trí tuệ nhân tạo như ACL và AAAI.
Khát vọng vươn tầm quốc tế
Không dừng lại ở giảng đường đại học, Thiên Long hiện là nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Trí tuệ Nhân tạo (CAIR) - Đại học VinUni, làm việc dưới sự hướng dẫn của những giáo sư hàng đầu thế giới. Tại đây, cậu tập trung vào bài toán "Truy hồi thông tin" - nền tảng của các hệ thống hỏi đáp thông minh. Nhiệm vụ chính của Long là phát triển các phương pháp truy hồi thông tin hiệu quả cho các mô hình hỏi đáp hiện đại, kết hợp hài hòa tín hiệu ký tự – từ vựng và tín hiệu ngữ nghĩa trong một khung thống nhất.
Thiên Long nhấn mạnh: "Trong các lĩnh vực có tác động lớn đến con người, một hệ thống AI tốt phải trả lời được hai câu hỏi: Vì sao đúng? và Dựa vào đâu mà kết luận như vậy? Vì thế, tôi hướng tới các phương pháp kết hợp truy hồi thông tin với suy luận có kiểm soát, và thiết kế cơ chế giải thích gắn với trích dẫn, nhằm giảm 'ảo giác' và tăng mức độ tin cậy khi triển khai thực tế."
Cùng với học tập và nghiên cứu, Thiên Long tích cực tham gia các chương trình giao lưu, trao đổi học thuật và văn hóa. Trong năm vừa qua, cậu đã có cơ hội học tập và trải nghiệm tại 4 quốc gia: Singapore, Hàn Quốc, Đài Loan và Malaysia; đồng thời tham gia tổ chức nhiều hoạt động cộng đồng và học thuật, bao gồm các cuộc thi sinh viên và sân chơi học thuật tầm quốc tế. Đặc biệt, cậu dành nhiều tâm huyết cho các chương trình, trường hè về trí tuệ nhân tạo dành cho học sinh THPT, nhằm chia sẻ kiến thức và truyền cảm hứng.
Đầu năm 2026, tại Singapore, Thiên Long đã đứng trên bục của Hội nghị AAAI 2026 - một trong những diễn đàn AI uy tín của thế giới, để trình bày về công trình giáo dục AI cho học sinh phổ thông. Cậu chia sẻ: "Một trong những mục tiêu trong thời gian tới của tôi là theo học bậc Tiến sĩ trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo. Tôi mong muốn trở thành một nhà nghiên cứu có thể đóng góp lâu dài cho khoa học, đồng thời góp phần khẳng định năng lực và trí tuệ của người Việt Nam trên bản đồ nghiên cứu quốc tế."
Thành tích nổi bật
Đến nay, Nguyễn Song Thiên Long đã đạt được nhiều thành tựu đáng kể:
- Tác giả và đồng tác giả của hơn 20 công trình nghiên cứu khoa học được báo cáo tại các hội nghị quốc tế.
- Tác giả của 2 tác phẩm được cấp Giấy chứng nhận quyền tác giả do Cục Bản quyền Tác giả – Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cấp.
- Giải Ba tại "Giải thưởng Khoa học và Công nghệ dành cho sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học" của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
- Giải thưởng "Sinh viên 5 tốt" cấp Trung ương năm 2025.
Với Thiên Long, danh hiệu "Sinh viên 5 tốt" được Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam trao tặng là động lực để tiếp tục cố gắng hoàn thiện bản thân, đóng góp nhiều hơn cho cộng đồng sinh viên và xã hội. Hành trình từ làng quê Bến Tre đến đỉnh cao AI của Nguyễn Song Thiên Long không chỉ là câu chuyện cá nhân, mà còn là nguồn cảm hứng cho thế hệ trẻ Việt Nam trong lĩnh vực công nghệ và nghiên cứu khoa học.
