Phiên toàn thể 'Smart Nation - Quốc gia Thông minh' trong khuôn khổ Diễn đàn Đổi mới sáng tạo Việt Nam Toàn cầu (VGIC) 2026 đã quy tụ nhiều chuyên gia đầu ngành. Các diễn giả thống nhất rằng một quốc gia thông minh không được đo bằng số lượng công nghệ hay mô hình AI, mà bằng khả năng tạo ra giá trị cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế.
Thời điểm vàng để bứt phá
GS.TS Vũ Minh Khương (Trường Chính sách công Lý Quang Diệu, Đại học Quốc gia Singapore) trình bày về Năng lực Kiến tạo Giá trị (VCC). Ông nhấn mạnh trong thời đại AI, lợi thế cạnh tranh không còn đến từ việc sở hữu công nghệ mà nằm ở khả năng liên tục tạo ra giá trị mới từ những công nghệ đó. Theo ông, VCC giúp cá nhân, doanh nghiệp và quốc gia chuyển hóa thách thức thành cơ hội, điểm yếu thành lợi thế cạnh tranh và biến thế mạnh thành động lực phát triển. Ngược lại, nếu thiếu năng lực này, những lợi thế hiện có có thể trở thành 'cái bẫy', còn thành công trong quá khứ dễ trở thành điểm mù trước những thay đổi nhanh chóng của thế giới. Ông liên hệ với mục tiêu của Việt Nam: trong kỷ nguyên AI, điều quan trọng là quốc gia nào biết chuyển công nghệ thành năng suất, giá trị kinh tế và lợi thế cạnh tranh bền vững.
TS. Quy Võ-Reinhard từ AVSE Global đặt vấn đề với ba câu hỏi: Việt Nam là ai, đang ở đâu và đâu là công nghệ có thể tạo ra bước tăng tốc? Bà cho rằng Smart Nation quan trọng ở chiến lược phát triển, nơi công nghệ được lựa chọn để giải quyết đúng những bài toán của quốc gia.
Những điểm nghẽn cần tháo gỡ
GS. Nguyễn Thu Anh (Đại học Sydney, Australia) chỉ ra lợi thế của Việt Nam: dân số trẻ có khả năng tiếp cận công nghệ nhanh và chuyển đổi số đang tạo ra thay đổi rõ rệt. Bà dẫn chứng bản thân vừa hoàn tất thủ tục đăng ký hộ khẩu chỉ trong 8 ngày nhờ dịch vụ công trực tuyến. Tuy nhiên, bà cho rằng Việt Nam còn nhiều 'nút thắt': dữ liệu dồi dào nhưng chưa đủ sạch để khai thác hiệu quả; nhiều công trình nghiên cứu chỉ dừng lại ở công bố khoa học, chưa chuyển hóa thành sản phẩm tạo giá trị kinh tế; chính sách cần linh hoạt hơn để hỗ trợ doanh nghiệp đưa công nghệ vào thực tiễn.
PGS. Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa TP.HCM, nhận định Việt Nam đang đứng trước 'thời điểm vàng' để bứt phá. Theo ông, điều quan trọng là xây dựng nguồn nhân lực có khả năng đưa công nghệ vào cuộc sống, không phụ thuộc vào một công nghệ nhất định.
Hạ tầng và nguồn nhân lực cho AI
Bà Nguyễn Thị Bích Yến, Chủ tịch VSAP, cho rằng thay vì hỏi Việt Nam có tham gia ngành bán dẫn hay không, cần xác định rõ vai trò trong chuỗi giá trị toàn cầu. Ông Khoa Phạm, Giám đốc R&D Nvidia Việt Nam, cho biết việc Qualcomm, Nvidia và nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế mở rộng hoạt động tại Việt Nam minh chứng cho tiềm năng thị trường. Tuy nhiên, điểm nghẽn hiện nay là hạ tầng tính toán quy mô quốc gia. Theo ông, Việt Nam có đội ngũ kỹ sư giỏi nhưng phần lớn vẫn phải phát triển mô hình AI trên hạ tầng nước ngoài. Thách thức là chuyển các chương trình hỗ trợ, cuộc thi và chính sách thành sản phẩm quy mô lớn, có giá trị thực tiễn.
Ông Nguyễn Tử Quảng, CEO BKAV, cho rằng Việt Nam từng tạo ra những sản phẩm tiên phong và hiện có nhiều đóng góp trong AI tạo sinh. Để xuất hiện 'con rồng AI' mới của châu Á, Việt Nam cần môi trường cạnh tranh cởi mở với vai trò kiến tạo của nhà chức trách, tương tự kinh nghiệm từ Singapore hay Hong Kong.
Bài toán thực tiễn làm trung tâm
Ông Vũ Thành Trung, Phó Chủ tịch HĐQT MB Bank, nhấn mạnh Smart Nation không nhất thiết bắt đầu từ mục tiêu quá lớn. Doanh nghiệp nên tập trung giải quyết hiệu quả những vấn đề cụ thể của xã hội. 'Khi chúng ta có thể xử lý một vấn đề nhanh và ít tốn kém nhất, mô hình đó mới có thể nhân rộng ra thị trường quốc tế', ông Trung chia sẻ. Ông lấy ví dụ tình trạng khách hàng bị lừa đảo, thao túng tâm lý để tự chuyển tiền. Nếu AI có thể giải quyết nhanh và hiệu quả bài toán này, Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển những giải pháp đủ sức cạnh tranh trên thế giới.
Phiên thảo luận khép lại với thông điệp: để trở thành quốc gia thông minh, Việt Nam cần tập trung vào năng lực kiến tạo giá trị, giải quyết điểm nghẽn về dữ liệu, hạ tầng và nhân lực, đồng thời lấy bài toán thực tiễn làm trung tâm. Đây là nền tảng để xây dựng một Smart Nation thực sự, không chỉ là nơi có nhiều AI.
