Trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ ngày càng khốc liệt, sở hữu trí tuệ đóng vai trò then chốt giúp doanh nghiệp Việt Nam tạo dựng lợi thế cạnh tranh bền vững. Ông Nguyễn Ngọc Hân, Tổng Giám đốc Thủ Đô Multimedia, một đơn vị giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực chống vi phạm bản quyền, đã có những chia sẻ thẳng thắn về cách doanh nghiệp công nghệ Việt có thể bảo vệ tài sản trí tuệ và vươn ra thị trường toàn cầu trong kỷ nguyên số.
Sở hữu trí tuệ: 'Lõi định giá' và 'Hào giao thông' cho lợi thế cạnh tranh độc quyền
Theo ông Nguyễn Ngọc Hân, sở hữu trí tuệ không chỉ là tấm khiên phòng ngự mà còn là lõi định giá và hào giao thông vững chắc nhất để tạo ra lợi thế cạnh tranh độc quyền. Trong ngành công nghệ, cạnh tranh bằng giá sẽ dẫn đến cạn kiệt nguồn lực, bởi lợi nhuận giảm dần trong khi chi phí tăng. Cạnh tranh bằng tính năng mà không có sở hữu trí tuệ chỉ là làm outsource hoặc R&D miễn phí cho đối thủ, vì họ có thể sao chép sản phẩm trong vài ngày.
Sở hữu trí tuệ giải quyết bài toán cốt lõi bằng cách chuyển hóa chất xám thành tài sản vốn hữu hình, trao cho doanh nghiệp đặc quyền hợp pháp ngăn cấm người khác sử dụng, sao chép hoặc thương mại hóa sáng tạo. Lợi thế cạnh tranh sinh ra từ việc thiết lập rào cản gia nhập thị trường cực cao. Khi nắm giữ bằng sáng chế lõi, doanh nghiệp không chỉ độc quyền khai thác mà còn chi phối luật chơi, buộc đối tác tôn trọng và đối thủ e dè.
Đầu tư R&D và chiến lược bảo hộ nhiều lớp của Thủ Đô Multimedia
Thủ Đô Multimedia áp dụng nguyên tắc: Đầu tư R&D để tạo ra giá trị, nhưng phải dùng sở hữu trí tuệ để giữ lại giá trị đó. Công ty duy trì đội ngũ R&D gồm 50 kỹ sư tinh nhuệ, miệt mài nghiên cứu và thử nghiệm trong suốt 10 năm qua để xây dựng hệ sinh thái công nghệ Sigma. Sau khi có sản phẩm, chiến lược bảo hộ nhiều lớp được áp dụng, dựa trên tư vấn của các chuyên gia sở hữu trí tuệ.
Tại thị trường trong nước, mã nguồn được đăng ký tại Cục Bản quyền tác giả, tên miền được đăng ký trên không gian mạng. Công ty cũng nộp đơn tại Cục Sở hữu trí tuệ cho các nhãn hiệu sản phẩm con trong hệ sinh thái Sigma, thuật toán lõi và tên thương hiệu. Tại thị trường quốc tế, Thủ Đô Multimedia đi bằng hai chân: về pháp lý, chủ động nộp đơn đăng ký nhãn hiệu và giải pháp tại các quốc gia sở tại như Thái Lan, Ấn Độ; về thương mại, các hợp đồng quốc tế quy định chỉ cung cấp giải pháp dưới dạng SaaS, tuyệt đối không chuyển giao mã nguồn, và mọi quyền sở hữu trí tuệ vĩnh viễn thuộc về Thủ Đô Multimedia.
Ba rào cản chí mạng khiến doanh nghiệp Việt ngại đăng ký bảo hộ
Ông Nguyễn Ngọc Hân chỉ ra ba rào cản lớn nhất: Thứ nhất, bản chất tự khai tự chịu trách nhiệm khi đăng ký bản quyền phần mềm tại Cục Bản quyền, vì không có cơ chế thẩm định thuật toán, khiến chứng nhận trở nên mỏng manh. Thứ hai, nỗi sợ vạch áo cho người xem lưng khi đăng ký sáng chế, vì phải bộc lộ chi tiết giải pháp kỹ thuật, dễ bị sao chép ngược. Thứ ba, khoảng cách thực thi: tranh chấp kéo dài 3-5 năm, trong khi công nghệ có vòng đời ngắn, khiến doanh nghiệp mất niềm tin.
Rủi ro mới từ AI và Big Data và cách ứng phó
Trí tuệ nhân tạo và Dữ liệu lớn tạo ra vấn nạn cào dữ liệu, chưng cất mô hình và rửa bản quyền quy mô công nghiệp. AI có thể quét kho nội dung để huấn luyện, hoặc đọc mã nguồn và viết lại bằng ngôn ngữ khác. Thủ Đô Multimedia triển khai chiến lược phòng thủ hai mặt trận: Bảo vệ tài sản cho khách hàng qua hệ sinh thái Sigma, đặc biệt là Sigma DRM – hàng rào kỹ thuật mã hóa chuẩn quân đội, bảo vệ video và livestream. Đồng thời, tự bảo vệ mã nguồn bằng kỹ thuật làm rối mã và chống dịch ngược, giữ thuật toán lõi dưới dạng bí mật kinh doanh, và yêu cầu kỹ sư không dùng code lõi trên AI công cộng.
Kiến nghị cải thiện cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp
Ông Nguyễn Ngọc Hân kiến nghị bốn điểm đột phá: Thiết lập cơ chế fast-track rút ngắn thời gian thẩm định sáng chế xuống dưới 12 tháng; thành lập Tòa án chuyên trách về sở hữu trí tuệ và cấp phép cho tổ chức giám định công nghệ độc lập; công nhận hành vi bẻ khóa hàng rào kỹ thuật như DRM là tội phạm xâm phạm sở hữu trí tuệ độc lập; và hỗ trợ tài chính, pháp lý giúp doanh nghiệp Việt đăng ký bằng sáng chế, nhãn hiệu tại nước ngoài.
Thông điệp nhân Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới
Ông Nguyễn Ngọc Hân gửi thông điệp Làm chủ đến cộng đồng startup và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam. Sở hữu trí tuệ không chỉ để kiện cáo, mà còn là minh chứng cho việc làm chủ công nghệ lõi, là ngôn ngữ thuyết phục với đối tác và nhà đầu tư, và là cách định giá doanh nghiệp. Đăng ký sở hữu trí tuệ chuyển hóa chất xám thành tài sản vốn, tạo tấm khiên sinh tồn. Ông nhấn mạnh: Đừng đợi đến khi công ty lớn mới lo làm sở hữu trí tuệ, mà hãy bảo vệ ngay từ ngày đầu để tự hào nói rằng đây là trí tuệ của người Việt, sẵn sàng cạnh tranh trên sân chơi toàn cầu.
