Đập tan ảo tưởng 'AI cướp việc': Cuộc lật kèo ngoạn mục tại Nhật Bản
Thị trường lao động Nhật Bản đang trải qua một cuộc chuyển mình sâu sắc, nơi vị thế của con người trước làn sóng trí tuệ nhân tạo được tái định nghĩa hoàn toàn. Thay vì bị thay thế, những người nắm giữ "Hộ chiếu AI" mới chính là những kẻ chiến thắng trong kỷ nguyên công nghệ này.
Kỷ lục 83.000 người thi 'Hộ chiếu AI Tạo sinh'
Theo thông tin từ tờ PR Times, "Hộ chiếu AI Tạo sinh" (Generative AI Passport) đã trở thành kỳ thi cấp chứng chỉ quy mô lớn nhất tại Nhật Bản với mục tiêu phòng ngừa các rủi ro liên quan đến AI tạo sinh. Bài thi bao gồm kiến thức nền tảng, xu hướng phát triển và phương pháp ứng dụng AI tạo sinh, đồng thời đề cập toàn diện những vấn đề cần lưu ý như rủi ro rò rỉ thông tin hay vi phạm quyền lợi.
Gần đây, hiệp hội ứng dụng và phổ cập AI tạo sinh có trụ sở tại Tokyo đã công bố kết quả kỳ thi tháng 2/2026. Đợt này ghi nhận số lượng thí sinh tham gia cao kỷ lục với 28.415 người, trong đó 22.401 người đã thi đỗ. Tổng số thí sinh tích lũy chính thức vượt mốc 83.000 người, phản ánh nhu cầu ngày càng tăng trong việc "trực quan hóa" khả năng sử dụng AI an toàn của cả doanh nghiệp lẫn nhân sự.
Đánh giá năng lực qua 'thực chiến' với AI
Tuy nhiên, nắm vững lý thuyết về rủi ro mới chỉ là bước khởi đầu. Cuộc chơi quyền lực thực sự nằm ở năng lực ứng dụng AI để tạo ra giá trị thực tế - một thước đo tàn khốc đang trực tiếp đe dọa chế độ thâm niên vốn tồn tại lâu đời trong các tập đoàn Nhật Bản.
Ngày 5 tháng 3 năm 2026, công ty NTT Docomo Solutions thuộc tập đoàn viễn thông hàng đầu Nhật Bản đã chính thức triển khai chế độ nhân sự "Đánh giá cấp độ thực hành AI" nhằm đánh giá thành tích ứng dụng AI của toàn bộ nhân viên. Hệ thống này được chia thành 4 cấp độ dựa trên kết quả ứng dụng AI trong công việc thực tế.
Hệ thống chứng nhận 4 cấp độ từ cơ bản đến chuyên sâu
WhiteBelt (Đai trắng): Dành cho nhân sự ở mức cơ bản, có khả năng ứng dụng AI tuân theo các quy trình và quy tắc định sẵn.
YellowBelt (Đai vàng): Tập hợp nhóm nhân viên đã tự chủ và thành thạo sử dụng AI trong các công việc hàng ngày.
GreenBelt (Đai xanh lá): Chứng nhận cho những cá nhân biết cách tối ưu hiệu suất và nâng tầm giá trị thông qua AI trong mảng công việc phụ trách, đồng thời có đủ năng lực tham gia thiết lập môi trường và triển khai mô hình.
BlackBelt (Đai đen): Cấp độ cao nhất dành riêng cho những nhân tố nòng cốt đảm nhận vai trò lãnh đạo, dẫn dắt quá trình chuyển đổi nghiệp vụ trên phạm vi toàn công ty, kiêm luôn trọng trách phổ biến kiến thức và đào tạo thế hệ nhân lực kế cận.
Quy trình đánh giá minh bạch và công khai
Trong quy trình đánh giá, nhân viên sẽ tự đăng ký khai báo thành tích và kỹ năng của bản thân. Sau đó, một hệ thống AI sẽ tiến hành xét duyệt hồ sơ dựa trên dữ liệu công việc thực tế. Cuối cùng, hệ thống xác định cấp độ, cấp chứng chỉ và hiển thị công khai cấp độ này trong nội bộ công ty.
Điểm đặc biệt của hệ thống này là thay vì đánh giá việc tham gia các khóa đào tạo hay sở hữu chứng chỉ theo cách truyền thống, nó lấy việc nhân viên đã ứng dụng AI như thế nào trong các dự án, công việc và đạt được những thành quả gì làm tiêu chí đánh giá chính. Cách tiếp cận này nhằm đẩy nhanh quá trình đào tạo nhân lực AI và làm rõ các kỹ năng dựa trên thực tiễn.
Sự kết hợp giữa "Hộ chiếu AI Tạo sinh" và hệ thống đánh giá thực chiến của NTT Docomo đang tạo nên một mô hình chuẩn mực mới cho thị trường lao động Nhật Bản. Đây không chỉ là cuộc cách mạng về kỹ năng mà còn là sự thay đổi sâu sắc trong văn hóa doanh nghiệp, nơi giá trị thực tế và năng lực ứng dụng công nghệ đang dần thay thế cho thâm niên và kinh nghiệm truyền thống.
