Kể từ khi Nghị định 134/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, nhiều chủ quán cà phê tại Việt Nam bắt đầu chuyển sang sử dụng nhạc do AI tạo ra nhằm tránh nghĩa vụ trả phí bản quyền. Tuy nhiên, theo phân tích của các luật sư, xu hướng này tiềm ẩn ít nhất ba lớp rủi ro pháp lý mà phần lớn chủ quán chưa nhận thức được.
Vụ kiện quốc tế đe dọa tính hợp pháp của nhạc AI
Tại Mỹ, hai nền tảng tạo nhạc AI phổ biến là Suno và Udio đang đối mặt với hàng loạt vụ kiện từ các hãng nhạc lớn. Tháng 6/2024, Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Mỹ (RIAA) đại diện cho Universal Music Group, Sony Music và Warner Music Group đệ đơn kiện với cáo buộc Suno và Udio đã huấn luyện mô hình AI trên hàng triệu bản ghi âm có bản quyền mà không xin phép. Đến nay, Warner Music đã đạt thỏa thuận với Suno vào tháng 11/2025, Universal Music đạt thỏa thuận với Udio vào tháng 10/2025. Sony là hãng duy nhất chưa dàn xếp, vụ kiện Sony kiện Suno dự kiến xét xử tóm tắt vào tháng 7/2026. Đáng chú ý, Universal Music và Sony vừa bổ sung hơn 61.000 tác phẩm vào đơn kiện Suno sau khi phát hiện AI này được huấn luyện trên hàng triệu bản ghi của họ.
Luật sư Phạm Bạch Tuyết, chuyên gia sở hữu trí tuệ, phân tích: "Nếu tòa án quốc tế phán quyết Suno hay Udio vi phạm bản quyền trong giai đoạn huấn luyện AI, các tệp âm thanh tạo ra từ các nền tảng này là sản phẩm phái sinh bất hợp pháp. Khi cơ sở kinh doanh tại Việt Nam phát nhạc AI, hành vi này có thể bị cáo buộc xâm phạm quyền tác giả."
Vi phạm điều khoản dịch vụ ngay từ tài khoản miễn phí
Ngay cả khi chưa tính đến vụ kiện quốc tế, việc sử dụng tài khoản miễn phí Suno tại quán đã vi phạm điều khoản dịch vụ. Suno quy định rõ: người dùng tài khoản free chỉ được dùng nhạc cho mục đích cá nhân, phi thương mại. Phát nhạc trong không gian kinh doanh là hoạt động thương mại, vi phạm điều khoản này ngay từ đầu. Để có quyền sử dụng thương mại, người dùng phải đăng ký gói trả phí: Suno Pro 10 USD/tháng (khoảng 260.000 đồng) hoặc Premier 30 USD/tháng (khoảng 780.000 đồng). Tuy nhiên, Suno cũng tuyên bố không đảm bảo người dùng sở hữu bản quyền đối với nhạc tạo ra.
Luật sư Phạm Bạch Tuyết nhấn mạnh: "Nếu chủ quán sử dụng tài khoản miễn phí để tạo nhạc và phát tại quán, họ vi phạm thỏa thuận li-xăng của ứng dụng, dẫn đến rủi ro bị khởi kiện dân sự xuyên biên giới hoặc bị xử phạt hành chính khi kiểm tra giấy phép sử dụng âm nhạc."
"Chỉnh sửa nhẹ" nhạc AI chưa đủ để có bản quyền
Một số chủ quán nghĩ rằng chỉnh sửa nhẹ nhạc AI sẽ tạo ra "tác phẩm của mình". Tuy nhiên, theo Điều 5a Nghị định 134/2026/NĐ-CP, tiêu chí "can thiệp sáng tạo đáng kể của con người" mới phát sinh quyền tác giả. Luật sư Phạm Bạch Tuyết giải thích: "Trường hợp chủ quán chỉ chỉnh sửa nhẹ lời và giai điệu mang tính cơ học, không thay đổi bản chất tác phẩm, thì chưa đủ cơ sở để phát sinh quyền tác giả." Ví dụ, đổi một vài từ trong lời hoặc cắt ghép, tăng giảm tốc độ đơn giản chưa đạt ngưỡng sáng tạo tối thiểu. Hệ quả: không phát sinh quyền tác giả, và người khác có thể tự do dùng lại bài nhạc đó.
So sánh chi phí: Nhạc AI có thực sự rẻ hơn?
Trong điều kiện lý tưởng – nhạc AI từ tài khoản trả phí, nền tảng có thỏa thuận bản quyền, không nhại giọng nghệ sĩ – khả năng né phí bản quyền có cơ sở vì nhạc AI không được bảo hộ quyền tác giả tại Việt Nam. Tuy nhiên, luật sư Phạm Bạch Tuyết đưa ra góc nhìn thực tế: "Mức thu phí bản quyền hiện nay – một quán 30 m² tại Hà Nội đóng khoảng 200.000 đồng mỗi tháng – so với việc bỏ thời gian, công sức rà soát nhạc AI có an toàn không, thì thanh toán phí bản quyền là lựa chọn an toàn hơn."
Chi phí để "an toàn pháp lý với nhạc AI" bao gồm tài khoản trả phí, kiểm tra điều khoản dịch vụ, theo dõi vụ kiện quốc tế và giữ lịch sử câu lệnh – liệu có thực sự rẻ hơn mức phí vài trăm nghìn đồng mỗi tháng? Vụ kiện Sony kiện Suno dự kiến có phán quyết trong tháng 7/2026. Dù kết quả ra sao, nó sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách của các nền tảng nhạc AI toàn cầu mà chủ quán Việt Nam đang sử dụng.
