Tàu thăm dò Thiên Vấn-2 (Tianwen-2) của Trung Quốc đã ghi lại những hình ảnh cận cảnh đầu tiên trong lịch sử về tiểu hành tinh Kamo'oalewa (2016 HO3), thường được gọi là 'mặt trăng thứ hai' của Trái Đất. Các bức ảnh được chụp từ khoảng cách chỉ 20km vào ngày 2/7/2026, theo Cơ quan Quản lý Không gian Quốc gia Trung Quốc (CNSA).
Thành tựu của chương trình thám hiểm không gian Trung Quốc
Thành tựu này không chỉ đánh dấu bước tiến lớn của chương trình thám hiểm không gian Trung Quốc, mà còn mở ra cơ hội giải mã nguồn gốc của một trong những thiên thể kỳ lạ nhất từng được phát hiện gần Trái Đất. Kamoʻoalewa là một tiểu hành tinh quay quanh Mặt Trời, nhưng quỹ đạo của nó có mối quan hệ đặc biệt với Trái Đất, khiến nó được xếp vào nhóm 'vệ tinh giả' (quasi-satellite).
Hiện nay, các nhà khoa học mới chỉ xác định được 7 vệ tinh giả của Trái Đất. Kamoʻoalewa là thiên thể gần nhất, duy trì khoảng cách trung bình khoảng 41,5 triệu kilomet với Trái Đất. Cứ khoảng 45 năm một lần, thiên thể này lại tiến đến gần hơn trong quá trình hai vật thể cùng chuyển động trên các quỹ đạo hình elip quanh Mặt Trời.
Phát hiện và đặc điểm của Kamo'oalewa
Kamoʻoalewa được phát hiện lần đầu tiên vào năm 2016 bởi hệ thống kính thiên văn khảo sát tiểu hành tinh Pan-STARRS 1 đặt tại Hawaii, Mỹ. Kể từ đó, nó nhanh chóng trở thành mục tiêu nghiên cứu hấp dẫn nhờ đặc tính quỹ đạo khác thường và những dấu hiệu cho thấy nó có thể mang trong mình những bí mật về lịch sử hình thành của hệ Trái Đất – Mặt Trăng.
Dựa trên các phép đo hiện tại, tiểu hành tinh này có kích thước dao động từ khoảng 42 đến 100 mét, tương đương chiều cao của một tòa nhà từ 14 đến hơn 30 tầng. Hình ảnh từ tàu Thiên Vấn-2 cho thấy một khối đá không gian có hình dạng gồ ghề, bề mặt lởm chởm và đầy hố va chạm.
Sứ mệnh Thiên Vấn-2 và kế hoạch thu thập mẫu vật
Theo CNSA, sau hành trình kéo dài khoảng 400 ngày và vượt quãng đường gần 1 tỷ kilomet trong không gian sâu, Thiên Vấn-2 đã tiếp cận thành công 2016 HO3. Tàu đã bay đến khoảng cách chỉ 20km so với bề mặt tiểu hành tinh, để bắt đầu giai đoạn khảo sát khoa học chi tiết. Trong quá trình tiếp cận, các hệ thống quang học trên tàu đã thu thập được lượng dữ liệu hình ảnh quý giá, đánh dấu lần đầu tiên nhân loại có được góc nhìn cận cảnh về thiên thể kỳ lạ này.
Trong những tháng tới, tàu sẽ tiếp tục thực hiện các quan sát tại quỹ đạo, khảo sát bề mặt và tìm kiếm vị trí thích hợp để thu thập mẫu vật. Nếu mọi việc diễn ra đúng kế hoạch, các mẫu đá và bụi từ Kamoʻoalewa sẽ được đưa trở lại Trái Đất bằng một khoang hồi quyển vào cuối năm nay, mang đến cho các nhà khoa học cơ hội nghiên cứu trực tiếp vật chất từ thiên thể đặc biệt này.
Giả thuyết về nguồn gốc Mặt Trăng
Một trong những mục tiêu quan trọng nhất của sứ mệnh là giải mã nguồn gốc thực sự của Kamoʻoalewa. Theo nhà vật lý Trương Vinh Kiều (Rongqiao Zhang) thuộc Trung tâm Thám hiểm Mặt Trăng và Kỹ thuật Không gian Bắc Kinh cùng các cộng sự, 2016 HO3 là một trong những vật thể đồng quỹ đạo với Trái Đất hiếm gặp nhất từng được biết đến. Do chu kỳ quỹ đạo của nó gần tương đồng với Trái Đất, việc theo dõi, điều khiển và duy trì liên lạc với tàu thăm dò trở nên thuận lợi hơn so với nhiều tiểu hành tinh khác trong không gian sâu.
Các nhà khoa học hy vọng sứ mệnh sẽ giúp xác định liệu Kamoʻoalewa là một khối đá nguyên khối hay chỉ là tập hợp các mảnh vụn liên kết lỏng lẻo bởi lực hấp dẫn yếu. Đồng thời, họ cũng muốn tìm hiểu cách quỹ đạo của nó hình thành và tiến hóa qua hàng triệu năm, cũng như khả năng tồn tại nước hoặc các khoáng chất đặc biệt trên bề mặt.
Điều hấp dẫn hơn cả là giả thuyết cho rằng Kamoʻoalewa thực chất là một mảnh vỡ của Mặt Trăng. Những quan sát quang phổ bằng kính thiên văn trong nhiều năm qua cho thấy thành phần vật chất của tiểu hành tinh này có nhiều nét tương đồng đáng ngạc nhiên với đá trên Mặt Trăng. Điều đó làm dấy lên giả thuyết rằng nó có thể được tạo ra từ một vụ va chạm lớn trên bề mặt Mặt Trăng trong quá khứ xa xôi, trước khi bị hất văng vào không gian và cuối cùng ổn định trên quỹ đạo hiện nay. Nếu giả thuyết này được xác nhận thông qua các mẫu vật mang về Trái Đất, đây sẽ là một trong những khám phá quan trọng nhất của ngành khoa học hành tinh trong nhiều thập kỷ.
